13 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී දකුණු ඉන්දීය ආක්රමණිකයා වූ කාලිංග මාඝ විසින් පොළොන්නරුව රාජධානිය පරාජය කරන ලද විට, ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන හා ආගමික හදවත බටහිර දෙසට ගෙනයාමට සිදු විය. වත්හිමි විජයබාහු ලෙසද සඳහන් වන තෙවන විජයබාහු රජතුමා, 1232 දී දඹදෙනියේ නව අගනුවරක් පිහිටුවා, දඹදෙනිය පර්වතයේ ආරක්ෂාව යටතේ තම රාජ්ය සභාව සහ වඩාත් වැදගත් ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාරිශුද්ධ දළදා වහන්සේ ද රැක ගත්තේය. දැන් ශ්රී විජයසුන්දරාරාමය රජමහා විහාරය ලෙස හැඳින්වෙන පන්සල් සංකීර්ණය, ලාංකේය ඉතිහාසයේ එම කෙටි නමුත් වැදගත් පරිච්ඡේදයට පැවතෙන වඩාත් සෘජු සම්බන්ධතාවකි.
ශ්රී විජයසුන්දරාරාමයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම කුමක්ද?
ඓතිහාසික වාර්තා වලට අනුව, දඹදෙනිය රාජධානිය තුළ දළදා මාලිගාවන් දෙකක් ඉදිකර ඇත: එකක් දඹදෙනිය පර්වතයේ මුදුනේ, රාජකීය මාලිගාව පිහිටි ස්ථානයේ, සහ දෙවැන්න අභ්යන්තර නගරය තුළ. ශ්රී විජයසුන්දරාරාමය එම අභ්යන්තර නගර දළදා මාලිගාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. ගලින් තැනූ වේදිකාවක් මත පිහිටි උස්, බහු මහල් විදිහටම නැගී සිටින එහි තම්පිට විහාරය, දඹදෙනිය යුගයේදී දළදා වහන්සේ රැකගැනීම සඳහා ඉදිකරන ලද මුල් ගොඩනැගිල්ල ලෙස බහුලව සැලකේ.
මේ නිසා මෙම පන්සල ශ්රී ලාංකික බෞද්ධ උරුමය තුළ දුර්ලභ ස්ථානයක් හිමිකරගනී: එය වන්දනාමාන ස්ථානයක් පමණක් නොව, දිවයිනේ වඩාත් කැළඹිලි සහිත සියවස් වලින් එකක් තුළ ථේරවාද බුද්ධාගම රැක ගත් රාජකීය අගනුවරක සැබෑ නටඹුන්වක් ද වේ. අදටත් දළදා වහන්සේගේ පෙරහැර සමරන ඇසළ පෙරහැර උත්සවයේ මූලයන් මෙවැනි පන්සල් වල පවත්වනු ලැබූ චාරිත්ර දක්වා කෙළින්ම විහිදේ.
දඹදෙනිය ශ්රී විජයසුන්දරාරාමයට ළඟා වන්නේ කෙසේද?
මෙම පන්සල උතුරු බස්නාහිර පළාතේ දඹදෙනිය නගරය අසල, දළ වශයෙන් කුරුණෑගල සහ වාරියපොළ අතර පිහිටා ඇත. කොළඹ සිට A10 මාර්ගය ඔස්සේ ගමන සාමාන්යයෙන් පැය දෙකත් දෙකහමාරත් අතර කාලයක් ගත වේ. ආසන්නතම ප්රධාන නගරය වන කුරුණෑගල සිට ගමන කිලෝමීටර 30කටත් අඩුය. පන්සල් සංකීර්ණයට පිවිසෙන මාර්ගය මෝටර් රථයකින් හෝ ත්රීරෝද රථයකින් ගමන් කළ හැකි නමුත්, අවසාන ප්රවේශය ග්රැනයිට් පඩිපෙළකින් ගමන් කළ යුතුව ඇත.
පන්සල් සංකීර්ණයේ මට දැකගත හැක්කේ කුමක්ද?
සියලුම ප්රධාන ආගමික ගොඩනැගිලි උස් බිම් මත ඉදිකර ඇති අතර, පුළුල් ග්රැනයිට් පඩිපෙළකින් ළඟා විය හැක. පඩිපෙළ මුදුනේ වාහල්කඩයක් ඇත — සිව් පර්වත ස්තම්භයක් මත, හතරැස් වහලයක් යටින් තනා ඇති දොරටුවකි, විශාල ග්රැනයිට් දොරකඩ රාමුවක් ප්රවේශයක් ලෙස සාදා ඇත. මෙය දඹදෙනිය රාජධානියේ අභ්යන්තර නගරයට ඇති නැගෙනහිර දොරටුව යැයි විශාරදයන් විශ්වාස කරන අතර, එය මුල් රාජකීය ප්රදේශයේ දැනට පවතින කිහිපවිටම එකක් බවට පත් කරයි.
තම්පිට විහාරය
සංකීර්ණයේ ප්රධාන ලක්ෂණය වන්නේ තම්පිට විහාරයයි — දළ වශයෙන් දිග අඩි 18 අඟල් 6ක් සහ පළල අඩි 11 අඟල් 11ක් වූ ගල් වේදිකාවක් මත නැගී ඇති දෙමහල් රූප ගෘහයකි. එය මුලින් තෙවන විජයබාහුගේ පුත් දෙවන පරාක්රමබාහු රජු (1244–1279) විසින් ත්රිමහල් දළදා මාලිගාවක් ලෙස ඉදිකරන ලද අතර, පසුව ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජු (1798–1815) ගේ රාජ්ය කාලයේදී, දුම්බර මහා නිලමේ ලෙසද හැඳින්වෙන මීගස්තැන්නේ අධිකාරම් විසින් වර්තමාන දෙමහල් ස්වරූපයට පරිවර්තනය කරන ලදී.
බිම් මහලේ රූප ගෘහය
බිම් මහලේ රූප ගෘහය වටා අඩි තුනක පළල ප්රදක්ෂිණා පාරක් ඇත. නරඹන්නන් චන්ද්රවංක ශෛලියෙන් නිමවූ විශාල ලී දොරකඩ රාමුවකින් ඇතුළු වෙති. ප්රවේශය දෙපසින් මල් බඳුනක් රැගෙන සිටින දේවතා රැකවරණ ප්රතිමා දෙකක් ඇත — මෙය මහනුවර යුගයේ පන්සල් ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ පොදු අංගයකි. දොරකඩ රාමුව ඉහළින්, (ශුද්ධ හංසයා නිරූපණය කරන) හංස පුටුව චිත්රයක් තවමත් දැකගත හැකි නමුත්, රාමුව වටා ඇති සමහර අලංකාරාත්මක අංග පසුකාලීන අලුත්වැඩියාවන්ගෙන් බලපෑමට ලක්ව ඇත. ඇතුළත, හිඳගත් බුද්ධ ප්රතිමාව ප්රධාන රූපය වන අතර, දෙපසින් නැගී සිටින බුද්ධ රූප දෙකක් සමගින් ඇත.
ඉහළ මහලේ දළදා කුටිය
ලී පඩිපෙළක් දෙවන මහලට ගමන් කරයි, එය ග්රැනයිට් ස්තම්භ 14ක සහ ලී ස්තම්භ 12ක එකතුවක් මත රැඳී ඇත. මෙම මට්ටමේ රූප ගෘහය දළ වශයෙන් අඩි 29ක් දිග සහ අඩි 19ක් පළලක් වන අතර, ලී වැටක් වට කරගත් අඩි දෙකක ප්රදක්ෂිණා පාරක් ඇත. නැවතත් මල් බඳුන් රැගෙන සිටින නාගරාජ දේවතා රැකවරණකරුවන් දෙදෙනෙකු මෙම ප්රවේශයේ රැකවල් සිටිති, පහළ සැකැස්ම පිළිබිඹු කරමින්.
මෙම කුටිය තුළ ඇති බිතුසිතුවම් සංකීර්ණයේ ඓතිහාසිකව වඩාත් වැදගත් ඒවා අතරින් කිහිපයකි. දළදා පෙරහැරේ (දළදා වහන්සේගේ පෙරහැර) විස්තරාත්මක නිරූපණයක් පෙරහැර මෙහෙයවන අලියෙකු, වේදිකාවක මත රැගෙන යන දළදා වහන්සේ, සහ ගෞරවනීය ඉරියව්වක සිටින රජු පෙන්වයි. දෙවන පරාක්රමබාහු රජු සහ මීගස්තැන්නේ අධිකාරම් යන දෙදෙනාගේම ඡායාරූප ද මෙහි චිත්රණය කර ඇත — ශුද්ධ බිතුසිතුවම් කලාවක ලෞකික අනුග්රාහකයෙකු සිහිපත් කරනු ලබන අසාමාන්ය අවස්ථාවකි.
මෙම පන්සල වෙනස් කරන ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ මොනවාද?
උස්, ස්තම්භ සහිත රූප ගෘහයක් වන තම්පිට විහාර ආකෘතිය ශ්රී ලාංකික බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට ආවේණික වන අතර එය දිවයින පුරා ස්ථාන ස්වල්පයක පමණක් දක්නට ලැබේ. ශ්රී විජයසුන්දරාරාමය වෙනස් කරන්නේ එහි මිශ්ර ඉදිකිරීමයි: මුල් 13 වන සියවසේ ඉදිකිරීමෙන් ආ ග්රැනයිට් ස්තම්භ, පසුකාලීන මහනුවර යුගයේදී එකතු කරන ලද ලී ස්තම්භ සමග එකට පවතින අතර, එමගින් ගොඩනැගිල්ලේ විකාශනය සියවස් හයක් පුරා තට්ටු ගැසුණු වාර්තාවක් නිර්මාණය කරයි.
පඩිපෙළ පාමුල ඇති වාහල්කඩ දොරටුව ද යුග දෙකක් අතර පාලමක් නිර්මාණය කරයි. එහි ස්වරූපය පැරණි අනුරාධපුර සහ පොළොන්නරුව යුගවල ගෘහනිර්මාණ භාෂාව පිළිබිඹු කරන නමුත්, එය මහනුවර යුගයේ අග භාගය දක්වා අනුවර්තනය කර පවත්වාගෙන ගොස් ඇති අතර, චාරිත්රානුකූල දොරටුවක් මෙන්ම නගර සීමා සලකුණක් ලෙසද ක්රියා කර ඇත.
දඹදෙනිය ශ්රී විජයසුන්දරාරාමයට පැමිණීමට වඩාත්ම සුදුසු කාලය කුමක්ද?
මෙම පන්සලට වසර පුරා ම පැමිණිය හැකිය. ශ්රී ලංකාවේ උතුරු බස්නාහිර පළාතේ දේශගුණය ඊසාන දිග මෝසම් සුළඟින් (දළ වශයෙන් ඔක්තෝබර් සිට ජනවාරි දක්වා) බලපෑමට ලක්ව ඇති බැවින්, පෙබරවාරි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වියළි මාස, එළිමහන් උරුම ස්ථාන ගවේෂණය කිරීමට සාමාන්යයෙන් වඩාත් සුවපහසු තත්ත්වයන් සපයයි. උදෑසන ගමන් නිර්දේශ කෙරේ: ආලෝකය සිසිල් වන අතර, ස්ථානය වඩාත් නිහඬ වන අතර, දහවල් උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට පෙර ග්රැනයිට් පඩිපෙළ සහ වේදිකා ගමන් කිරීම පහසුය.
බෞද්ධ පෝය (පුන් සඳ) දිනවල පන්සලේ වැඩි ක්රියාකාරකම් දක්නට ලැබෙන අතර, පදිංචි භික්ෂු ප්රජාව ගෞරවනීයව නැරඹීමට නරඹන්නන්ට සාදරයෙන් පිළිගැනීම් ලබා දෙන උත්සව පවත්වනු ලැබිය හැක. නිහතමානීව ඇඳුම් පැළඳුම් ඇඳගන්න — උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය විය යුතුය — සහ ඕනෑම පූජනීය ගොඩනැගිල්ලකට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ගලවන්න.
ශ්රී විජයසුන්දරාරාමය පුළුල් උරුම ගමන් සැලැස්මකට ගැලපෙන්නේ කෙසේද?
දඹදෙනිය සාමාන්ය සංචාරක මාර්ගවල ඇතුළත් වන්නේ කලාතුරකිනි, එයින් අදහස් වන්නේ වඩාත් ප්රසිද්ධ ස්ථානවලට වඩා පන්සලට ලැබෙන නරඹන්නන් සංඛ්යාව බෙහෙවින් අඩු බවයි. ප්රධාන ආකර්ෂණවලට වඩා ශ්රී ලංකාව ගැන උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින් සඳහා, එය දඹදෙනිය පර්වත බලකොටු නටබුන් (එම නගරය තුළම), උතුරු මධ්යම පළාතේ පුරාණ අගනගර, සහ කුරුණෑගල ගල් පන්සල් සමග ස්වාභාවිකව යා වේ. උතුරු බස්නාහිර සහ උතුරු මධ්යම පළාත් හරහා විශේෂිත උරුම මාර්ගයක් තුළ, එක් බහුදින ගමන් සැලැස්මක් තුළ කලාතුරකින් නරඹනු ලබන රාජකීය ස්ථාන කිහිපයක් ඇතුළත් කළ හැකිය.
| විස්තරය | තොරතුර |
|---|---|
| ස්ථානය | දඹදෙනිය, උතුරු බස්නාහිර පළාත |
| රාජධානි කාලය | 1232 – ක්රි.ව. 1270 පමණ (දඹදෙනිය රාජධානිය) |
| ප්රධාන නිර්මාතෘ | දෙවන පරාක්රමබාහු රජු (1244–1279) |
| පසුකාලීන ප්රතිසංස්කරණය | මීගස්තැන්නේ අධිකාරම්, ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජුගේ රාජ්ය කාලය (1798–1815) |
| ගෘහනිර්මාණ වර්ගය | තම්පිට විහාරය (උස්, ස්තම්භ සහිත රූප ගෘහය) |
| ආසන්නතම නගරය | කුරුණෑගල (කිලෝමීටර 30කට අඩු) |
| ඇඳුම් සංග්රහය | උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය කළ යුතුය; පන්සල් ඇතුළත පාවහන් නැත |
අවට ස්ථාන
කි.මී. 25ක් පමණ ඇතුළත ස්ථාන 10, ළඟම ඒවා මුලින්.
- Dambadeniya Vijayasundararamayaකි.මී. 4
- Hiriyala Railway Stationකි.මී. 7
- Palapotta Pottery Villageකි.මී. 8
- Talawattegedara Railway Stationකි.මී. 9
- Kinigamaකි.මී. 9
- Ihalagama Railway Stationකි.මී. 11
- පොල් ත්රිකෝණයකි.මී. 12
- Kuliyapitiyaකි.මී. 13
- Uduwaraකි.මී. 13
- Panduwasnuwaraකි.මී. 16
ආශ්රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 9.
