අළුවිහාරේ ගල් විහාරය

අලුවිහාරේ රජමහා විහාරය, මාතලේ අලු විහාරය නමින්ද හැඳින්වේ, බෞද්ධ ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී ස්ථානයක් ගනී. කන්ඩි සිට උතුරට සැතපුම් 30 ක් පමණ දුරින් මාතලේ–දඹුල්ල මාර්ගයේ ග්‍රැනයිට් පර්වත අතර පිහිටි මෙම ගුහා සංකීර්ණය, වත්මන් වන්දනා ස්ථානයක් වනවා පමණක් නොව, සම්පූර්ණ පාලි ත්‍රිපිටකය ප්‍රථම වරට ලිඛිත ස්වරූපයට පත් කළ ස්ථානය ද වේ — මෙය ලොව පුරා ථේරවාද බුද්ධාගමට හැඩගැස්වූ සිදුවීමකි. ඓතිහාසික වැදගත්කම හේතුවෙන් මෙන්ම, ගල් කඳු බෑවුමේ පෙළ ගැසුණු චිත්‍ර සහිත ගුහා කුටි නිසාද බොහෝ දෙනා මෙහි පැමිණෙති.

අලුවිහාරේ රජමහා විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

මෙම විහාරස්ථානයේ මූලාරම්භය ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසට හෙළි කෙරෙන අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවට බුද්ධාගම විධිමත් ලෙස හඳුන්වා දුන් රජතුමා වන දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ රාජ්‍ය සමයට අයත් වේ. රජතුමා විසින් මෙම ස්ථානය ස්ථාපිත කර, බෝ පැළයක් රෝපණය කර, ධර්මය දිවයින පුරා ව්‍යාප්ත කිරීමේ මුල් අවධියේ කොටසක් ලෙස මෙහි දාගැබක් ඉදි කරවූ බවට සම්ප්‍රදාය කියනු ලැබේ.

මෙම විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයේ වඩාත්ම වැදගත් පරිච්ඡේදය ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවසේදී උදාවිණි. බැමිණිටියාසය නමින් හැඳින්වෙන වසර දොළහක් පමණ පැවති දිගු සාගතයක් ශ්‍රී ලංකාව වෙළාගෙන තිබූ අතර, නැවත නැවතත් සිදු වූ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණවලින් එය තවත් උග්‍ර විය. එවැනි තත්ත්වයක් යටතේ වාචික සම්ප්‍රදාය පවත්වාගෙන යා නොහැකි වූ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා, ථේරවාද බුද්ධාගමේ හරය වන දාර්ශනික හා සදාචාරාත්මක ධර්මයන්ගේ එකතුව වන ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යාමේ අවදානමක් ඇති බව හඳුනා ගත්හ.

ආක්‍රමණිකයන්ට අහිමි කර ගත් රාජ්‍ය සම්පත නැවත ලබාගත් වලගම්බා රජු, අලුවිහාරේදී රැස් වූ විද්වත් භික්ෂූන් වහන්සේලා 500 ක් පමණ වූ සංගායනාවකට සහාය දැක්වීය. ඔවුන්ගේ කර්තව්‍යය වූයේ ප්‍රථමයෙන් ත්‍රිපිටකයේ අධිකාරී පාඨයක් සංගායනා කර එකඟ වීමත්, පසුව එය සම්පූර්ණයෙන් ලිවීමත්ය. ඔවුන් අලුවිහාරේ තෝරා ගත්තේ එහි පැවති හුදෙකලාව සහ ගුහා පරිසරයේ ස්වාභාවික ආරක්ෂාව නිසාය. ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලැබුණු අත්පිටපත් පාලි භාෂාවෙන් පුස්කොළ පොත් මත ලියන ලදී — ඝන තල් හෝ පොල් ගස් කොළ තීරු වලින් සාදන ලද, ලෝහ යකඩයකින් කොටා ලියන ලද පොත්. මෙම ලේඛන කර්මය ලොව කොතැනක වුවද බුද්ධ ධර්මය සංරක්ෂණය සඳහා සිදු කළ වැදගත්ම දායකත්වයක් ලෙස සැලකේ.

අලුවිහාරේ රජමහා විහාරය තුළ ඔබට දැකගත හැක්කේ කුමක්ද?

විහාරස්ථාන සංකීර්ණය විශාල ග්‍රැනයිට් පර්වත කුට්ටි තුළ හා ඒ අවට ඇති ගුහා දේවස්ථාන කිහිපයකින් සමන්විත වේ. බොහෝ ගුහාවල සැතපෙන හෝ වාඩි වී සිටින බුද්ධ ප්‍රතිමා ඇති අතර, ඒවායින් කිහිපයක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර ජාතීන් පිළිබඳ කතා වන ජාතක කතාවල දර්ශන මෙන්ම, කන්ඩියන් යුගයේ බෞද්ධ කලාවට ලාක්ෂණික වූ ස්වර්ග හා නිරය නිරූපණ චිත්‍රපට ද සංරක්ෂණය කරයි.

• අත්පිටපත් කෞතුකාගාරය: ස්ථානයේ ඇති කුඩා පුස්තකාලයක් හා කෞතුකාගාරයක් ඔල ලීෆ් අත්පිටපත්වල අනුරූප හා ඒවා නිෂ්පාදනයේදී භාවිත කළ මෙවලම් ප්‍රදර්ශනය කරන අතර, ලේඛන කර්මය පිළිබඳ යථාර්ථවාදී හැඟීමක් නරඹන්නන්ට ලබා දේ.
• ගුහා දේවස්ථාන: කුටි කිහිපයක් තවමත් ක්‍රියාකාරී වන්දනා ස්ථාන වන අතර, භික්ෂූන් වහන්සේලා සංකීර්ණය තුළ වාසය කරති. භක්තිකයන් දිනපතාම ප්‍රධාන දේවස්ථානවල මල් හා සුවඳ දුම් පූජා කරති.
• දාගැබ: මෙම ස්ථානයේ මුල්ම අවධියට අයත් යැයි විශ්වාස කරන සුදු පැහැයෙන් ආලේප කරන ලද ස්තූපයක් දේවානම්පියතිස්ස ආරම්භක සම්ප්‍රදායට අනුකූලව පරිශ්‍රය තුළ ස්ථානගත වී ඇත.
• බිතුසිතුවම්: පැරණි ගුහාවල චිත්‍රිත අභ්‍යන්තරවල කලා ඉතිහාසඥයින් කන්ඩියන් ශිල්පීය භාවය සමඟ සම්බන්ධ කරන රූප ප්‍රදර්ශනය වන අතර, සමහර ස්තරයන් සම්භාව්‍යයෙන් වඩාත් මුල් කාල ප්‍රතිසංස්කරණ අවධිවලට අයත් විය හැක.

ගුහා අතර ඇවිදීම පර්වත මුහුණතේ කපන ලද ගල් පඩි පෙළක් අනුගමනය කරයි. නැගීම මධ්‍යස්ථ වන අතර, සැහැල්ලු වේගයකින් විනාඩි 15 සිට 20 දක්වා කාලයක් ගත වන අතර, මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයට සාමාන්‍ය වූ අවට කඳු හා කුළුබඩු වත්තවල දර්ශන දැකගත හැක.

කන්ඩි සිට අලුවිහාරේ රජමහා විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

අලුවිහාරේ කන්ඩි සිට සැතපුම් 30 ක් පමණ උතුරින්, A9 මහාමාර්ගයේ දඹුල්ල දෙසට, මාතලේ නගරය හරහා පිහිටා ඇත. පුද්ගලික මෝටර් රථයකින් හෝ ත්‍රිරෝද රථයකින් ගමන වාහන තදබදය මත රඳා පවතින අතර විනාඩි 45 සිට පැයක් පමණ ගත වේ. කන්ඩි සහ දඹුල්ල අතර ධාවනය වන පොදු බස් රථ විහාරස්ථාන පිවිසුම ආසන්නයේ නතර වේ; ආසන්නතම නගරය වන අලුවිහාරේ ප්‍රධාන මාර්ගයෙන් කෙටි ඇවිදීමකි. ඔබ කන්ඩි සහ සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය අතර ගමන් කරන්නේ නම්, මෙම විහාරස්ථානය මාර්ග මධ්‍යයේ අර්ධ-දින නැවතුමක් ලෙස ස්වාභාවිකව ගැලපේ.

අලුවිහාරේ රජමහා විහාරයට ගොස් ඇති හොඳම කාලය කුමක්ද?

විහාරස්ථානය වසර පුරා විවෘතව පවතින අතර ඕනෑම දිනක පැමිණිය හැක. උදෑසන — පෙරවරු 10 ට පෙර — පැමිණීම් සාමාන්‍යයෙන් සිසිල් හා සන්සුන් වන අතර, දහවල් තාපය ඉහළ යාමට පෙර ගුහා අභ්‍යන්තරවල ආලෝකයේ ගුණාත්මකභාවය වඩා හොඳය. මාතලේ කලාපය වසරේ බොහෝ කාලයක් වියළි කලාපයේ වැසි සෙවණැල්ලේ පිහිටා ඇති බැවින්, ගිනිකොන වෙරළට වඩා වැසි කාලගුණයෙන් ඇති බාධා මෙහි අඩුය. පෝය දිනයන් (පුන් පෝය දින) විශාල ප්‍රදේශවාසී භක්තික පිරිසක් ආකර්ෂණය කරන අතර, ඔබ භාවිත කිරීමේ වාතාවරණයක් කැමති නම් ඒවා වළක්වා ගැනීමට සැලසුම් කිරීම වටී, නැතහොත් ක්‍රියාකාරී බෞද්ධ භාවිතාව නිරීක්ෂණය කිරීමට කැමති නම් ඒවා සොයා යෑම වටී.

යෑමට පෙර සංචාරකයන් දැන සිටිය යුත්තේ කුමක්ද?

• ඕනෑම ගුහා දේවස්ථානයකට පිවිසීමට පෙර සපත්තු ගලවන්න. පර්වත මතුපිට උණුසුම් නම් මේස් යුගලයක් රැගෙන එන්න.
• සුදුසු ලෙස ඇඳුම් අඳින්න: උරහිස් හා දණහිස් ආවරණය විය යුතුය. පිවිසුමේ කුඩා තැන්පතුවක් සඳහා බොහෝවිට රෙදි (සරම්) ලබා ගත හැක.
• භූමියේ ජායාරූප ගැනීම සාමාන්‍යයෙන් අවසර ඇත; සමහර අභ්‍යන්තර දේවස්ථානවල, භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔබෙන් වැළකී සිටීමට ඉල්ලා සිටිනු ඇත. ඔවුන්ගේ උපදෙස් අනුගමනය කරන්න.
• මෙම ස්ථානය පදිංචි භික්ෂු සංඝයා විසින් නඩත්තු කරනු ලැබේ. එකතු කිරීමේ පෙට්ටියේ දායකත්වයක් බිතුසිතුවම් හා පුස්තකාලයේ නඩත්තුවට සහාය වේ.
• පිවිසුම ආසන්නයේ පාන වර්ග හා සැහැල්ලු කෙටි ආහාර විකුණන කුඩා කඩ කිහිපයක් ඇත, නමුත් ස්ථානයේ සම්පූර්ණ අවන්හලක් නොමැත. සැතපුම් කිහිපයක් දුරින් පිහිටි මාතලේ නගරයේ විශාල තේරීම් පරාසයක් ඇත.

අලුවිහාරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පුළුල් සංචාරක සැලැස්මකට ගැලපෙන්නේ කෙසේද?

අලුවිහාරේ, එකම මහාමාර්ගයේ සැතපුම් 40 ක් පමණ තවත් උතුරින් පිහිටි විශිෂ්ට බිතුසිතුවම් හා බුද්ධ රූප සහිත තවත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන දඹුල්ල ගල් විහාරය සමඟ ස්වාභාවිකව යුගල වේ. සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණයේ රැඳී සිටින සංචාරකයින්ට දෙකම එක් දිනකදී ළඟා විය හැක. දකුණෙන් පැමිණෙන අය බොහෝවිට කන්ඩි සංචාරයක් සිග්රියාව හෝ පොළොන්නරුව දෙසට ඉදිරියට යාමට පෙර අලුවිහාරේ උදෑසනක් සමඟ ඒකාබද්ධ කරති. මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය එහි කුළුබඩු වත්ත සඳහාද ප්‍රසිද්ධය, මාර්ගය දිගේ ක්‍රියාත්මක වත්තක් වෙත කෙටි වාරිමාර්ගයක් මගින් පැරණි භික්ෂූන් වහන්සේලා දැන සිටි කෘෂිකාර්මික භූමියේ ප්‍රයෝජනවත් සන්දර්භයක් ලබා දේ.

විශේෂයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ උරුමය ගැන උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින් සඳහා, ප්‍රථම ලිඛිත ත්‍රිපිටකය වැනි ආරම්භක මොහොතක සිට අදටත් එම ස්ථානයම භාවිත කරන ජීවමාන භික්ෂු සංඝයක් දක්වා බිඳ නොවූ රේඛාවක් සොයා ගත හැකි දිවයිනේ ස්වල්ප ස්ථාන අතුරින් අලුවිහාරේ එකකි. එවැනි අඛණ්ඩතාවයක් ආසියාවේ කොතැනකවත් දුර්ලභය.