ගිනිදල් රක්ෂ මුහුණුවර — ගිනි යක්ෂයා හෙවත් ගිනි රක්ෂ ලෙසද හැඳින්වෙන — Sri Lanka හි ඈත සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍ර ආවේශ මූකාවරණ නිර්මාණ කලාවෙන් බිහිවූ දෘශ්‍යමාන වශයෙන් වඩාත්ම ආකර්ෂණීය නිර්මාණ අතරින් එකකි. කදුරු ලීයෙන් කැටයම් කොට අතින් පින්තාරු කළ මෙය, රක්ෂ රූප සමූහයක් ඇතුළත නිශ්චිත නාමයකින් හැඳින්වෙන යක්ෂ වර්ගයක් නිරූපණය කරයි; ඒ සෑම රූපයකටම ම ආවේණික ස්වභාවයක් හා අරමුණක් ඇත. මෙම විශේෂ වෙස් මුහුණ ක්‍රෝධය නිරූපණය කරන අතර, එහි සෑම දෘශ්‍ය අංගයක්ම — දිලිසෙන ගිනිදැල් නෙරුම්, වියරු ඇස්, නිරාවරණය වූ දත් හා නෙරා ආ දිව — හිතාමතාම, අරමුණක් ඇතිව භයංකර ලෙස නිර්මාණය කර ඇත.
මුහුණ ගැඹුරු රතු පාටකින් ය; ශිඛරයෙන් හා පැතිවලින් ගිනිදල් හා පත්‍ර හැඩැති උලෙළ රතු හා කහ වර්ණයෙන් ස්ථිර කළු-සුදු ඉරි විස්තරාත්මකව ඇඳ පිටතට විහිදේ. ඇස් විශාල හා ගෝලාකාර වන අතර, ඒ ඒ ඇසෙහි වට ප්‍රමාණය සුදු, කොළ, කහ, රතු යන කේන්ද්‍රාභිමුඛ වළල්ල් මගින් ගෙනහැරෙන අතර, දෘඩ කළු ශිෂ්‍ය (pupils) දෙස ඇස් යොමු කරන බැල්ම නිරීක්‍ෂකයාට අසාමාන්‍ය ශාන්තතාවයකින් ම හසු කරයි. මුඛය පළල් ලෙස විවෘතව, සුදු දත්, රෝස ආභ්‍යන්තරයක්, කහ ආන්තිකයකින් යුත් රතු දිවක් ද දක්නට ලැබේ. මෙම අතිශයෝක්තියට නැංවූ ලක්ෂණ හුදු අලංකරණ නොව හිතාමතා යොදාගත් දෘශ්‍ය ව්‍යාකරණයකි: මෙම වෙස් මුහුණ පැවත එන සම්ප්‍රදායෙහි, එවැනි ප්‍රකාශනයක් දුෂ්ට බලවේගවලට මුහුණ දී ඒවා පලවා හරින්නක් ලෙස අවබෝධ කෙරේ.
මෙම ශිල්පය මූලිකව Ambalangoda හා සම්බන්ධ වේ; Ambalangoda, Sri Lanka හි දකුණු පළාතේ වෙරළාසන්න නගරයක් වන අතර, මෙහිදී ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට මූකාවරණ නිර්මාණ ශිල්පය ලබාදෙනු ලැබේ. ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වන්නේ කදුරු ලී තෝරාගෙන රිවිදහකා (sun-drying) කිරීමෙනි — ඒ, වෙරළාසන්න පහත් බිම්වල හමුවන සැහැල්ලු, මෘදු ලීයකි; නිවැරදි කැටයම් ගැනීමට ඉඩ ලබා දෙන හෙයිනත්, සූදානම් (seasoned) කළ පසු ශක්තිමත් ලෙස ඝන බිමට ළංවෙන හෙයිනත් ද, ඒ ලී ම ප්‍රශස්ත ලෙස යොදා ගනී. කැටයම් ශිල්පියා සිනෑ, ළේ, ගවේශ (gouges) ආදිය භාවිත කොට රළු ස්වරූපය හදාගෙන ඉතාමත් ඉහළ මතුපිට විස්තරය ද ඇඳ ගනී. ලී ශක්තිමත් කිරීමට හා මතුපිට සකස් කිරීමට නිම කළ මූකාවරණය දුම්මලෙන් (smoke-drying) ශුෂ්ක කරන අතර, ඉන් පසු ඇක්‍රිලික් වර්ණ අතින් ගා ලනු ලැබේ. මූකාවරණයේ පිටුපස ස්වාභාවික, නිමා නොකළ ලී ම ඉතිරිව ඇති අතර, පාදයේ ආකාර හැඩැති ගිලිහුම මෙය පැළඳිය හැකි මූකාවරණ ආකෘතියක් බවට තහවුරු කරයි.
Sri Lanka හි පහත් රට සම්ප්‍රදායන්හිදී, රක්ෂ මූකාවරණ නිශ්චිත චාරිත්‍ර භූමිකාවක් ගනී: ඒ, දකුණු හා Sabaragamuwa පළාත්වල සිදු කෙරෙන කොළම — යන ආවේශ නර්තන නාට්‍ය (masked dance-drama) — ශේෂ අංගය ලෙස ප්‍රත්‍යක්ෂ වන අතර, ඈත කාලෙක දූපත හිමිකර ගෙන සිටි ලෙස කියවෙන ජනප්‍රවාදාරූඪ රාක්‍ෂස ජාතිය ගෙ ගෞරවය ලෙස සේවය කරයි. සම්ප්‍රදාය පැරණිය; ඒ, බෞද්ධාගමට ද පෙරාතුව ජීවත්වාදී (animistic) හා යක්ෂ-ශාස්ත්‍රීය (demonological) විශ්වාස ක්‍රමවලට ළං වෙමින් දිවෙයි. දකුණු ගම්මානවල පවුල් තවමත් ගෙදර එවැනි මූකාවරණ එල්ලා ගනිති; ඒ, රක්ෂ මූකාවරණ හා ආරක්ෂාව අතර දිගු කලක් ගෙන ගෙන ආ සංස්කෘතික සම්බන්ධය මූලික කරගත් චාරිත්‍රයකි.
සෑම කෑල්ලක්ම කැටයම් කොට අතින් ම පින්තාරු කරනු ලබන නිසා, කිසිදු දෙකක් ඒකාකාරී නොවේ; වර්ණ ස්ථාපනය, රේඛා බර, හා මතුපිට ඉමේ කුඩා විචලනයන් නොගැළපීමේ සංඥාවක් ලෙස නොව, තනි ශිල්පකරණයේ සලකුණ ලෙස ය. මූකාවරණය ප්‍රමාණ පරාසයක් ලෙස ලබා ගත හැකිය: රාක්කයකට හෝ ප්‍රදර්ශන කූඩයකට ගැලපෙන සංයුක්ත කෑලිවල සිට බිත්තියේ ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස එල්ලා ගත හැකි විශාල ප්‍රතිකෘති දක්වා. ලී-ආශ්‍රිත ආනයනිකයන් සිරිත් (customs) ශ්‍රේණීකරණයට පෙර දුම්බිය (fumigation) කිරීම ඇතැම් ගමනාන්ත අවශ්‍ය කරයි; ඒ අදාළ ස්ථානවල, ඊට සම්බන්ධ වියදම ගැනුම්කරුගේ වගකීම් ය.
