වෑහැරහේන බෞද්ධ විහාරය

වෑහැරහේන බෞද්ධ විහාරය දකුණු වෙරළේ සිට කිලෝමීටර කිහිපයක් දුරින්, මාතර නගරයේ තදාසන්න ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ වැඩිම පිරිසක් නරඹන බෞද්ධ ස්ථාන අතරින් එකකි. නගර මධ්‍යයේ දක්නට ලැබෙන කුඩා නාගරික විහාරස්ථානවලට වෙනස්ව, වෑහැරහේන පිහිටා ඇත්තේ හරිත පරිසරයකින් යුත් සංකීර්ණයක ය; එහි විශාල භූගත විහාර ගෘහයක්, උස් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සහ සිතුවම්වලින් සැරසූ කොරිඩෝ, වන්දනාකරුවන් මෙන්ම කුතුහලයෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ද ආකර්ෂණය කරන වාතාවරණයක් නිර්මාණය කරයි. විහාරය එහි වැඩ වසන භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් සක්‍රීයව හා මනාව නඩත්තු කරනු ලබන බැවින්, අමුත්තන්ට හමු වන්නේ උරුම නටබුන් නොව ජීවමාන ආගමික ප්‍රජාවකි.

වෑහැරහේන විහාරය දකුණු ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙක් විහාරස්ථාන අතරින් කැපී පෙනෙන්නේ ඇයි?

සංකීර්ණයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වන්නේ අඩි 40ක් පමණ උසට නැගී, පිවිසුම් මළුව ආධිපත්‍යය දරන, ප්‍රවේශ මාර්ගයේ සිට ම දිස් වන සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාවයි. ඒ හා සමානව විශේෂිත වන්නේ විහාර භූමිය යටින් දිවෙන භූගත කොරිඩෝවයි. එහි බිත්ති සහ සිවිලිම ජාතක කතා — බුදුන් වහන්සේගේ පෙර ආත්මභාවවල කතා 547 — මෙන්ම උන්වහන්සේගේ අවසාන ආත්මභාවයේ සිදුවීම් සහ සංඝ සමාජයේ මුල් ඉතිහාසය නිරූපණය කරන අඛණ්ඩ සිතුවම් පෙළකින් ආවරණය වී ඇත. කලා ශිල්පය 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ සම්භාව්‍ය ශිල්පීය ක්‍රමවල සිට වඩාත් මෑත එකතු කිරීම් දක්වා විහිදෙන අතර, එමගින් කොරිඩෝවට විශ්වකෝෂයක් වැනි ගුණයක් ලැබේ.

බිමට ඉහළින්, ප්‍රධාන විහාර ගෘහයේ විවිධ ඉරියව් (මුද්‍රා) සහිත කුඩා බුද්ධ ප්‍රතිමා එකතුවක් ඇති අතර, අවට උයනේ බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සිදුවීම් නිරූපණය කරන, සජීවී ප්‍රමාණයේ රූප සහිත ත්‍රිමාණ දර්ශන (ඩයෝරාමා) පෙළක් ඇත. මෙවැනි ඩයෝරාමා ශ්‍රී ලාංකේය විහාරස්ථාන සන්දර්භයක අසාමාන්‍ය වන අතර, මෙම කථා සම්ප්‍රදාය ගැන නොදන්නා පළමු වරට පැමිණෙන අමුත්තන්ට විශේෂයෙන් සිත් ඇදගන්නා සුළු ය.

වෑහැරහේන බෞද්ධ විහාරය පිටුපස ඇති ඉතිහාසය කුමක්ද?

නූතන විහාර සංකීර්ණය 20 වන සියවසේදී සැලකිය යුතු ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද නමුත්, මෙම ස්ථානය මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ දීර්ඝ බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය හා බැඳුණු පැරණි ආගමික සබඳතා දරයි. භූගත සිතුවම් කොරිඩෝ පුළුල් කිරීම සහ විශාල බුද්ධ ප්‍රතිමාව ස්ථාපිත කිරීම, සාපේක්ෂව සාමාන්‍ය ග්‍රාමීය විහාරයක්ව පැවති ස්ථානය ප්‍රධාන වන්දනා ගමනාන්තයක් බවට පරිවර්තනය කළේය. අද විහාරය ථෙරවාදී භික්ෂු පිරිසක් විසින් පාලනය කරනු ලබන අතර, පෝය (පුර පසළොස්වක) වැඩසටහන්, දාන (දන් පිරිනැමීම්) පිංකම් සහ ධර්ම දේශනා ඇතුළු කාර්යබහුල දින දර්ශනයක් පවත්වාගෙන යයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළ තීරයට ගැඹුරු බෞද්ධ උරුමයක් ඇති අතර, වෑහැරහේන, ගාල්ලේ සිට නැගෙනහිරට හම්බන්තොට දක්වා විහිදෙන පැරණි ස්තූප සහ විහාරස්ථාන ඇතුළත් චාරිකා මාර්ගයකට අයත් වේ. කලාපයේ අනෙකුත් ස්ථාන සමඟ වෑහැරහේන නැරඹීමෙන්, සියවස් ගණනාවක් පුරා බුදුදහම දකුණේ භූ දර්ශනය සහ ප්‍රජා ජීවිතය හැඩගස්වා ඇති ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබේ.

වෑහැරහේන බෞද්ධ විහාරයේදී ඔබට දැකිය හැක්කේ සහ කළ හැක්කේ කුමක්ද?

• භූගත සිතුවම් කොරිඩෝව: ජාතක කතා මුල සිට අග දක්වා පවසන සිතුවම් සහිත බිත්ති ඇති භූගත මාර්ගයක් හරහා ගමන් කරන්න — සම්පූර්ණ දිග රස විඳීමට මිනිත්තු 30–45ක් පමණ වෙන් කරන්න.
• දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමාව: ප්‍රධාන මළුවේ ඇති සමාධි ප්‍රතිමාව පූජා සහ ඡායාරූප ගැනීම සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානයකි; බැතිමතුන් දවස පුරා එහි පාමුල හඳුන්කූරු සහ තෙල් පහන් දල්වති.
• ඩයෝරාමා උයන: භූමිය වටා ස්ථාපිත කර ඇති සජීවී ප්‍රමාණයේ මූර්ති දර්ශන බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ සහ මුල් බෞද්ධ ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක අවස්ථා විස්තර කරයි.
• ප්‍රධාන විහාර ගෘහය: බුද්ධ ප්‍රතිමා කිහිපයක් ඇති අතර නිතිපතා පිරිත් සජ්ඣායනා පැවැත්වෙන ස්ථානයයි; අමුත්තන්ට නිහඬව නැරඹීමට සාදරයෙන් ඉඩ දෙනු ලැබේ.
• වන ඇවිදීමේ මාවත: සංකීර්ණයේ ගස්වලින් වැසුණු බාහිර ප්‍රදේශය විවිධ පක්ෂි විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයන අතර, වඩාත් කාර්යබහුල අභ්‍යන්තර මළුවට වෙනස් සිසිල් චාරිකාවක් ලබා දෙයි.
• භාවනා සහ ධර්ම සැසි: විහාරය වරින් වර ගිහි අමුත්තන් සඳහා මඟපෙන්වන භාවනා වැඩසටහන් පවත්වයි; වේලාවන් වෙනස් වන බැවින් පැමිණි විට වැඩ වසන භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් විමසීම වටී.

වෑහැරහේන බෞද්ධ විහාරය නැරඹීමට හොඳම කාලය කවදාද?

දකුණු වෙරළේ ආසන්න වශයෙන් නොවැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා වියළි කාලගුණයක් පවතින බැවින්, එළිමහන් විහාර චාරිකාවක් සඳහා වඩාත් සුවපහසු මාස වන්නේ ඒවා ය. උෂ්ණත්වය සහ ආර්ද්‍රතාව අඩු වන අතර, මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා සුලභ සවස් වැසි ඉතා අඩුවෙන් ඇති වේ. එසේ වුවද, විහාරය වසර පුරා විවෘතව ඇති අතර, උණුසුම් මාසවලදී පවා භූගත කොරිඩෝව සිසිල්ව පවතින බැවින්, ඔබ වැඩි කාලයක් ඇතුළත ගත කිරීමට සැලසුම් කරන්නේ නම් මධ්‍යාහ්න චාරිකාවක් ද කළ හැකිය.

පෝය දිනවල (සෑම චන්ද්‍ර මාසයකම පුර පසළොස්වක දිනය) වන්දනාකරුවන් විශාල පිරිසක් පැමිණෙන අතර, පිරිත්, මල් පූජා සහ දීර්ඝ පූජා සමඟ වඩාත් සජීවී උත්සව වාතාවරණයක් ඇති වේ. ඔබ නිස්කලංක අත්දැකීමකට කැමති නම්, පෝය කාලවලින් පිටත සතියේ දිනයක උදෑසන චාරිකාවක් වඩාත් සුදුසුය. මැයි මාසයේ පැවැත්වෙන වාර්ෂික වෙසක් උත්සවය ආධ්‍යාත්මිකව වඩාත් උද්යෝගිමත් කාලයයි; එවිට විහාරය සහ අවට වීදි වෙසක් කූඩු සහ ආලෝකමත් තොරණ පුවරුවලින් සැරසේ.

කොළඹ හෝ අවට වෙරළබඩ නගරවල සිට වෑහැරහේන විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

වෑහැරහේන කොළඹට දකුණින් කිලෝමීටර 160ක් පමණ දුරින් දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය (E01) දිගේ පිහිටා ඇති අතර, එමගින් සාමාන්‍ය තත්ත්ව යටතේ ධාවන කාලය පැය දෙකක් පමණ දක්වා අඩු වේ. මාතර නගරයේ සිට විහාරයට ත්‍රීරෝද රථයකින් හෝ කුලී රථයකින් කිලෝමීටර 3–5ක් පමණ කෙටි ගමනකි. මිරිස්ස හෝ වැලිගම වෙරළ නිකේතනවල නවාතැන් ගන්නා අමුත්තන්ට මාර්ගයෙන් මිනිත්තු 30කට අඩු කාලයකින් විහාරයට ළඟා විය හැකි බැවින්, එය වෙරළබඩ නවාතැනක සිට පහසු අර්ධ දින චාරිකාවකි. දකුණේ උරුම චාරිකා මාර්ගය ගවේෂණය කරමින් දවසක් ගත කරන සංචාරකයන් සඳහා ගාල්ල නගර චාරිකාව සමහර විට වෑහැරහේන චාරිකාවක් සමඟ ඒකාබද්ධ කෙරේ.

මාතර බස් නැවතුම්පොළ සහ විහාර ප්‍රදේශය අතර පොදු බස් සේවා නිතර ධාවනය වන අතර, අවසාන කොටස සඳහා බස් නැවතුම්පොළේ ත්‍රීරෝද රථ පහසුවෙන් ලබා ගත හැකිය. ඔබ පෞද්ගලික රියදුරෙකු සමඟ ගමන් කරන්නේ නම්, සංකීර්ණයේ මෝටර් රථ සහ කුඩා වෑන් රථ සඳහා ප්‍රමාණවත් වාහන නැවැත්වීමේ පහසුකම් ඇත.

වෑහැරහේන විහාරයට යාමට පෙර අමුත්තන් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

• ඇඳුම් පැළඳුම්: උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය කළ යුතුය; සමහර විට පිවිසුමේදී සරම් ණයට ලබා ගත හැකි නමුත් ඔබේම සැහැල්ලු ආවරණයක් රැගෙන යාම වඩා විශ්වාසදායකය.
• පාවහන්: විහාර ගෘහවලට සහ සිතුවම් කොරිඩෝවට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ගැලවිය යුතුය. පහසුව සඳහා ඉක්මනින් ගැලවිය හැකි පාවහන් පළඳින්න.
• ඡායාරූපකරණය: සාමාන්‍යයෙන් භූමියේ සහ කොරිඩෝවේ අවසර ඇත; භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඡායාරූප ගැනීමට පෙර සහ පූජා පැවැත්වෙන අතරතුර සැමවිටම අවසර ඉල්ලන්න.
• ඇතුළුවීම: සාමාන්‍යයෙන් නියමිත ප්‍රවේශ පත්‍ර මිලක් වෙනුවට කුඩා පරිත්‍යාගයක් අපේක්ෂා කෙරේ; පිවිසුම අසල පරිත්‍යාග පෙට්ටියක් ඇත.
• විවෘත වේලාවන්: විහාරයට දිවා කාලයේදී පිවිසිය හැකිය; අභ්‍යන්තර විහාර ගෘහය සාමාන්‍යයෙන් අලුයම සිට සවස් යාමයේ මුල් භාගය දක්වා විවෘතව ඇත.

වෑහැරහේන විහාර චාරිකාවක් සමඟ ඒකාබද්ධ කළ හැකි වෙනත් ස්ථාන මොනවාද?

මාතර සහ අවට ප්‍රදේශය දවසක ගවේෂණයකට සුදුසු, එකිනෙකට ආසන්නව පිහිටි ආකර්ෂණ ස්ථාන සමූහයක් ලබා දෙයි. කිලෝමීටර කිහිපයක් දුරින් ඇති ලන්දේසි යුගයේ මාතර බලකොටුව නගරයේ යටත් විජිත ඉතිහාසය පිළිබඳ වෙනස් දෘෂ්ටිකෝණයක් ලබා දෙයි. දිවයිනේ දකුණු කෙළවරේ ඇති දෙවුන්දර තුඩුවේ ප්‍රදීපාගාරය නැගෙනහිරට කෙටි ධාවන දුරකින් පිහිටා ඇත. මිරිස්ස සහ වැලිගම වැනි වෙරළබඩ නගරවලට මුහුදේ සවස් කාලයක් ගත කිරීමට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකිය. වැඩි කාලයක් ඇති සංචාරකයන්ට නැගෙනහිරට තංගල්ල සහ ගැඹුරු දකුණේ වනජීවී රක්ෂිත දෙසට ගමන් කළ හැකි අතර, මාතර සිට අභ්‍යන්තරයට පැය දෙකක් පමණ දුරින් ඇති උඩවලව ජාතික වනෝද්‍යානය ද ඒ අතර වේ. කලාපයේ පාරිසරික උරුමයට ඇලුම් කරන අය සඳහා, සිංහරාජ වන රක්ෂිතය උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇති අතර සමාන කාලයකින් එයට ළඟා විය හැකිය.