ශ්රී ලංකාව පළාත් නවයකට බෙදා ඇති අතර, සෑම පළාතකටම ආවේණික ස්වරූපයක්, භූ දර්ශනයක් සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවක් ඇත. බස්නාහිර පළාතේ නාගරික ඝනත්වයේ සිට මධ්යම පළාතේ මීදුමෙන් වැසුණු කඳුකරය සහ උතුරු මැද පළාතේ පුරාණ වියළි කලාපීය රාජධානි දක්වා, දිවයිනේ පළාත් සිතියම ශ්රී ලංකාව ක්‍රියා කරන ආකාරය — දේශපාලනික වශයෙන් මෙන්ම සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙසද — තේරුම් ගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් කාචයකි.
ශ්රී ලංකාවේ පළාත් ක්‍රමය ඇති වූයේ කෙසේද?
පළාත් මුලින්ම පිහිටුවනු ලැබුවේ 1833 දී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පරිපාලනය යටතේ, මධ්‍යගත පාලනය සඳහා ලංකාව ප්‍රතිසංවිධානය කළ අවස්ථාවේදීය. කෙසේ වෙතත්, ඊළඟ සියවස පුරා බොහෝ ප්රායෝගික පරිපාලන කාර්යයන් දෙවන මට්ටමේ කොට්ඨාසය වන දිස්ත්‍රික්කවලට පැවරුණු අතර, 20 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට පළාත්වලට ඉතිරි වූයේ බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල භූමිකාවන් පමණි.
1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 13 වන සංශෝධනය මගින් 1987 දී මෙම ක්‍රමය මූලිකව ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන ලද අතර, එය ඉන්දු-ලංකා ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස පනවන ලදී. මෙම සංශෝධනය අධ්යාපනය, සෞඛ්යය සහ ප්රාදේශීය යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ බලතල සහිත තේරී පත් වූ පළාත් සභා නිර්මාණය කළේය. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණයේ අරමුණ වූයේ වාර්ගික ආතතීන් විසඳීම සහ උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත් වැනි ප්‍රදේශවල ප්‍රජාවන්ට වැඩි ස්වයං පාලනයක් ලබා දීමයි. අද වන විට පළාත් සභා නවයම ක්‍රියාත්මක වන නමුත්, මධ්යම රජය සහ පළාත අතර බලතල තුලනය ශ්රී ලංකා දේශපාලනයේ තවමත් විවාදයට ලක් වේ.
ශ්රී ලංකාවේ පළාත් නවය මොනවාද?
පළාත් නවය, ඒවායේ අගනගර සහ පොදු ස්වරූපය පහත සාරාංශ කර ඇත.
| පළාත | අගනගරය | ප්‍රදේශය | ප්රසිද්ධ වන්නේ |
|---|---|---|---|
| බස්නාහිර | කොළඹ | නිරිතදිග වෙරළ | වාණිජ්‍යය, නාගරික ජීවිතය, කොළඹ නගරය |
| මධ්යම | මහනුවර | කඳුකරය | තේ වතු, මහනුවර, උස්බිම් |
| දකුණු | ගාල්ල | දකුණු වෙරළ | යටත් විජිත බලකොටු, වෙරළ, තල්මසුන් නැරඹීම |
| උතුරු | යාපනය | ඈත උතුර | දෙමළ උරුමය, යාපනය අර්ධද්වීපය, කලපු |
| නැගෙනහිර | ත්‍රිකුණාමලය | නැගෙනහිර වෙරළ | වෙරළ, කිමිදීම, ත්‍රිකුණාමලය වරාය |
| වයඹ | කුරුණෑගල | වයඹ දිග | පොල් ත්‍රිකෝණය, කල්පිටිය, විල්පත්තු |
| උතුරු මැද | අනුරාධපුරය | වියළි කලාපීය අභ්‍යන්තරය | පුරාණ නගර, ස්තූප, පොළොන්නරුව |
| සබරගමුව | රත්නපුර | නිරිතදිග අභ්‍යන්තරය | මැණික් කැණීම, සිංහරාජ, රත්නපුර |
| ඌව | බදුල්ල | ගිනිකොනදිග කඳුකරය | තේ, ඇල්ල, හෝර්ටන් තැන්න |
බස්නාහිර පළාත වඩාත් ප්රසිද්ධ වන්නේ කුමක් සඳහාද?
බස්නාහිර පළාත ශ්රී ලංකාවේ වැඩිම ජනගහනයක් සහිත සහ ආර්ථික වශයෙන් වඩාත්ම ක්‍රියාශීලී කොටසයි. වාණිජ අගනුවර වන කොළඹ මෙන්ම ව්‍යවස්ථාදායක අගනුවර වන ශ්රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ ද මෙහි පිහිටා ඇත. මෙම පළාත රටේ මූල්‍ය, වරාය සහ මාධ්‍ය කේන්ද්‍රස්ථානය වන අතර, එහි මාර්ග සහ දුම්රිය ජාල දිවයිනේ වඩාත්ම සංවර්ධිත ඒවාය.
නරඹන්නන්ට කොළඹ නගර සංචාරයක් ස්වාභාවික ආරම්භක ස්ථානයකි — මෙම නගරය සාපේක්ෂව සංයුක්ත ප්‍රදේශයක් තුළ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, නවීන උස් ගොඩනැගිලි, කාර්යබහුල වෙළඳපොළවල් සහ විශිෂ්ට අවන්හල් එකට මුසු කරයි. නගරයේ බොහෝ ස්ථානවල සිට දිස්වන කොළඹ නෙළුම් කුළුණ දකුණු ආසියාවේ උසම ස්වයං ආධාරක ව්‍යුහයයි.
මධ්යම පළාත නැරඹීමට වටින්නේ ඇයි?
මධ්යම පළාත ශ්රී ලංකාවේ කඳුකර හරය අත්පත් කර ගනී. එහි අගනගරය වන මහනුවර UNESCO ලෝක උරුම නගරයක් වන අතර, දිවයිනේ වඩාත්ම ගෞරවයට පාත්‍ර බෞද්ධ ස්ථානය වන ශ්රී දළදා මාළිගාවට නිවහනයි. පළාතේ සිසිල් දේශගුණය සහ නාටකාකාර භූමිය එය තේ වගාවේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කරන අතර, මෙහි රැළි නැඟෙන වතු ලෝකය ලංකා තේ ලෙස හඳුනන දෙයින් වැඩි කොටසක් නිපදවයි.
මහනුවර නගර සංචාරයකට සාමාන්යයෙන් දළදා මාළිගාව, පේරාදෙණිය රාජකීය උද්භිද උද්‍යානය සහ වැව් ඉවුරේ ඇවිදීමේ මාවත ඇතුළත් වේ. කඳුකරයේ තවත් ඇතුළට, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්යානය දුර්ලභ කඳුකර තණබිම් පරිසර පද්ධතියක් සහ නාටකාකාර ලෝකාන්තය ප්‍රපාතය පිරිනමයි.
දකුණු පළාත සංචාරකයන්ට ලබා දෙන්නේ කුමක්ද?
දකුණු පළාත දකුණු වෙරළ දිගේ සහ අභ්‍යන්තරය දක්වා විහිදෙන අතර, එහි කේන්ද්‍රය ගාල්ලයි — එහි ලන්දේසි යුගයේ බලකොටුව ආසියාවේ හොඳින්ම සංරක්ෂණය වූ යටත් විජිත බලකොටුවලින් එකක් ලෙස පවතී. ගාල්ල නගර සංචාරයක් නරඹන්නන් ප්‍රාකාර, යටත් විජිත යුගයේ වීදි සහ බලකොටු බිත්ති ඇතුළත වර්ධනය වූ ජවසම්පන්න කලා හා අත්කම් ක්ෂේත්‍රය හරහා රැගෙන යයි.
පළාතේ වෙරළ තීරය වැදගත් සාගර සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නවලට ද නිවහනයි. කොස්ගොඩ කැස්බෑ සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතිය සහ මාදු ගඟ සෆාරිය — මාදු ගඟ තෙත්බිමේ ඇළ මාර්ග හරහා යාත්‍රා කිරීම — දිවයිනේ වඩාත්ම සුවිශේෂී ස්වාභාවික අත්දැකීම් අතර වේ. අභ්‍යන්තරයේ, පළාත කුඹුරු ගොවිතැනට අමතරව රබර් සහ කුරුඳු වගාවට ද සහාය වේ.
උතුරු මැද පළාතේ විශේෂ ආකර්ෂණ මොනවාද?
උතුරු මැද පළාත ශ්රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක හදවතයි. දිවයිනේ පළමු මහා අගනුවර වූ අනුරාධපුරය සහ මධ්‍යකාලීන රාජකීය නගරය වූ පොළොන්නරුව යන දෙකම මෙහි පිහිටා ඇත. ඒවා එක්ව පුරාණ ස්තූප, වැව් සහ මාළිගා නටබුන්වලින් යුත් වියළි භූ දර්ශනයක සංරක්ෂණය වූ, වසර දෙදහසකට අධික අඛණ්ඩ ශිෂ්ටාචාරයක් නියෝජනය කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ විශාලතම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සහ ස්වාභාවික වනාන්තර පරිසරයක කොටියන් දැකීමට දිවයිනේ හොඳම ස්ථානවලින් එකක් වන විල්පත්තු ජාතික වනෝද්යානය ද මෙම පළාතේ පිහිටා ඇත. වියළි කලාපීය අභ්‍යන්තරය පුරාණ වාරිමාර්ග වැව්වල සංකීර්ණ පද්ධතියක් මත රඳා පවතී — ඒවායින් බොහොමයක් තවමත් භාවිතයේ ඇති අතර — එය මුල් ශ්රී ලාංකේය ජල ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ සංකීර්ණත්වය පිළිබිඹු කරයි.
සබරගමුව සහ ඌව පළාත්වල විශේෂත්වය කුමක්ද?
රත්නපුර කේන්ද්‍ර කර ගත් සබරගමුව සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ මැණික් කැණීමට සමාන පදයක් වී ඇත. නිල් මැණික්, රතු මැණික් සහ වෛරෝඩි සියල්ල මෙහි හමු වන අතර, මැණික් වෙළඳාම තවමත් ප්රාදේශීය ආර්ථිකයේ ජීවමාන කොටසකි. UNESCO ලැයිස්තුගත පහත්බිම් වැසි වනාන්තරයක් සහ ශ්රී ලංකාවේ ශේෂව ඇති නොකැඩුණු ප්‍රාථමික වැසි වනාන්තර කොටස්වලින් අවසාන ඒවායින් එකක් වන සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ද මෙම පළාතේ පිහිටා ඇත.
කඳුකරයට ගිනිකොනදිගින් පිහිටි ඌව පළාත, තේ වතුවලින් වැසුණු කඳු වැටි සහ බදුල්ල දක්වා වන සුන්දර දුම්රිය ගමන මගින් හඳුනාගැනේ. ඇල්ල කඳු නැගීම, දිය ඇලි සහ විශාල දර්ශන පිරිනමමින් වැඩිපුරම සංචාරකයන් පැමිණෙන කඳුකර නගරවලින් එකක් බවට පත්ව ඇත. අනාථ වන අලින් නිදහස් කිරීමට පෙර පුනරුත්ථාපනය කරන උඩවලව අසල පිහිටි ඇත් අතුරු සෙවන ද මෙම පළාතේ ඇත.
උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත් ශ්රී ලංකාවේ අනෙක් ප්රදේශවලින් වෙනස් වන්නේ කෙසේද?
2009 දී අවසන් වූ ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් ගැටුමේ කේන්ද්‍රයේ පැවතියේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්ය. එතැන් සිට පළාත් දෙකෙහිම සැලකිය යුතු ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදු වී ඇති අතර, අඩුවෙන් ගමන් කරන මාර්ග සොයන සංචාරකයන් ඒවා නරඹන්නට වැඩි වැඩියෙන් පැමිණෙති.
යාපනය අර්ධද්වීපය ප්‍රමුඛ වන උතුරු පළාතේ ප්රධාන වශයෙන් දෙමළ භාෂාව කතා කරන ජනගහනයක් සිටින අතර, හින්දු සම්ප්‍රදායන්, වෙනස් ගෘහ නිර්මාණ ශෛලියක් සහ දකුණෙන් හා බටහිරින් කැපී පෙනෙන ලෙස වෙනස් ආහාර රටාවක් මගින් හැඩගැසුණු සුවිශේෂී සංස්කෘතික අනන්‍යතාවක් ඇත. නැගෙනහිර පළාතේ දිගු වෙරළ තීරයට ලොව විශිෂ්ටතම ස්වාභාවික ගැඹුරු ජල වරායවලින් එකක් ඇති ත්‍රිකුණාමලය සහ ශ්රී ලංකාවේ හොඳම කොරල්පර ස්නෝර්කලින් අත්දැකීම් සහිත ජාතික සාගර උද්‍යානයක් වන පරෙවි දූපත ඇතුළත් වේ.
වයඹ පළාත ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද?
වයඹ පළාත බස්නාහිර පළාත සහ දිවයිනේ උතුරු වියළි කලාපය අතර පිහිටා ඇත. හලාවත ධීවර වරායේ සිට කල්පිටිය අර්ධද්වීපය දක්වා විහිදෙන එහි වෙරළබඩ කලාපයට දිගු කතෝලික ධීවර සම්ප්‍රදායක් ඇත. මායිමෙන් ඔබ්බෙහි, බස්නාහිර පළාතේ පිහිටි මීගමුව බොහෝ ජාත්යන්තර පැමිණීම් සඳහා දොරටුව වන අතර,මීගමුව නගර සංචාරයක් සමෘද්ධිමත් කතෝලික ධීවර ප්‍රජාවක් සමඟ පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම්වල ස්තර සහිත ඉතිහාසයක් හෙළි කරයි.
අභ්‍යන්තරයේ, මෙම පළාත ශ්රී ලංකාවේ පොල් ත්‍රිකෝණයේ කොටසක් වන අතර, එහි පොල් වගාව පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ භූ දර්ශනය හැඩගස්වා ඇත. පළාත විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානයට ද මායිම් වන බැවින්, එය වනජීවී චාරිකා සඳහා ප්රායෝගික කඳවුරකි. නැවත බස්නාහිර පළාතට පැමිණි විට,මීගමුවේ ලන්දේසි බලකොටුව ශ්රී ලංකාවේ කුළුබඩු සහ කුරුඳු වෙළඳාම සඳහා වූ යටත් විජිත තරඟය පිළිබඳ නිහඬ නමුත් හොඳින් සංරක්ෂණය වූ සිහිවටනයකි.
ශ්රී ලංකා ගමන් සැලැස්මක් සැකසීමට පළාත් ප්‍රයෝජනවත් වන්නේ කෙසේද?
පළාත් අනුව සිතීම ශ්රී ලංකාවේ අභ්‍යන්තර දුර අවතක්සේරු කිරීමේ පොදු වැරැද්ද වළක්වා ගැනීමට සංචාරකයන්ට උපකාර වේ. දිවයින සංයුක්තය — උතුරේ සිට දකුණට ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 430ක් — නමුත් මාර්ග තත්ත්වය, කඳු මාර්ග සහ තනි මංතීරු වෙරළබඩ මාර්ග නිසා ගමන් කාලය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ.
- බටහිර වටයේ ගමන් සැලැස්මක් (බස්නාහිර, දකුණු, සබරගමුව, මධ්යම) දින 7–10ක සංචාර සඳහා ගැළපේ.
- ඌව සහ උතුරු මැද එක් කිරීමෙන් සංචාරය දින 12–14ක් පමණ දක්වා දීර්ඝ වන අතර, බොහෝ නරඹන්නන් ප්‍රමුඛත්වය දෙන සංස්කෘතික සහ ස්වාභාවික විශේෂ ආකර්ෂණ ආවරණය වේ.
- උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත් වඩාත් සුදුසු වන්නේ අවම වශයෙන් අමතර දින 5–7ක කැපවූ වෙරළබඩ හෝ සංස්කෘතික ගමන් සැලැස්මකට ඒකාබද්ධ කිරීමයි.
ලක්පුර මෙම පළාත් තර්කය වටා පෞද්ගලික ගමන් සැලසුම් නිර්මාණය කරයි. ප්රදේශ අතර මාරුවීම් අනවශ්‍ය ලෙස ආපසු ගමන් කිරීම වළක්වන පරිදි කාලානුරූපව සකස් කෙරෙන අතර, නවාතැන් තේරීම් එක් එක් ප්‍රදේශයේ ස්වරූපය පිළිබිඹු කරයි.
පළාත් නවය
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන පරිපාලන අංශ, එක් එක් ප්‍රදේශයේ ඇති දේ පිළිබඳ මාර්ගෝපදේශයක් සමඟ.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 5.
