පිලිමතලාව

පිලිමතලාව (Pilimathalawa ලෙසද සඳහන් වේ) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ, මහනුවරට බටහිරින් කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දුරින් සහ කොළඹින් කිලෝමීටර් 104ක් පමණ දුරින් පිහිටි කුඩා නගරයකි. එහි විශාලත්වයෙන් සුළු වුවද, මෙම ප්‍රදේශය සැලකිය යුතු ඓතිහාසික වැදගත්කමක් උසුලයි: එහි නම සිංහල වචන වන පිලිම (ප්‍රතිමා) සහ තලාව (සමතල භූමිය) යන්නෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇතැයි සැලකේ, එය සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ භූ දර්ශනය හැඩගස්වමින් පැවති පූජනීය රූප කලාව ගැන ඉඟි කරයි. අද වන විට, පිලිමතලාව වඩාත් හැඳින්වෙන්නේ 14 වන සියවසේ විශිෂ්ට ආගමික ස්මාරක සමූහයකට පිවිසුම් දොරටුව ලෙසත්, සාම්ප්‍රදායික මහනුවර පිත්තල කර්මාන්තයේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසත් ය.

පිලිමතලාව අවට ඇති විහාරස්ථාන මොනවාද?

ආසන්නයේම පිහිටි මධ්‍යකාලීන විහාරස්ථාන තුනක් නිසා පිලිමතලාව මහනුවරසිට සිදු කළ හැකි වඩාත්ම අගනා කෙටි සංචාරයක් බවට පත් වේ. සෑම විහාරයක්ම ගම්පොළ යුගයේදී ඉදි කරන ලද අතර, එකල කඳුකර රාජධානිය දිවයිනේ විශිෂ්ටතම ආගමික වාස්තු විද්‍යාව බිහි කළේය.

ගඩලාදෙනිය විහාරය

දිග්ගල ප්‍රදේශයේ පුළුල් පර්වත කුළකක් මත පිහිටි ගඩලාදෙනිය විහාරය, රජ බුවනෙකබාහු IV වන රජතුමාගේ සමයේදී ක්‍රි.ව. 1344 දී ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලදී. මෙම ගොඩනැගිල්ල සැලසුම් කරනු ලැබුවේ දකුණු ඉන්දීය වාස්තු විශාරද ගනේස්වරච්චාරි විසිනි, එහි ද්‍රවිඩ බලපෑමට ලක් වූ ගල් කැටයම් කටයුතු සාමාන්‍ය මහනුවර විහාරස්ථානවලින් එය වෙනස් කරයි. විහාර බිත්තිවල කොටා ඇති ශිලා ලිපියක ඉදි කළ දිනය සටහන් වී ඇති අතර, එමගින් එය රටේ වඩාත් හොඳින් ලේඛනගත කර ඇති මධ්‍යකාලීන ස්මාරකයක් බවට පත් කරයි. අභ්‍යන්තර දේවාලයේ විශාල හිඳගත් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ස්ථාපිත කර ඇති අතර, අවට පර්වත තට්ටුවෙන් කුඹුරු සහ වනාන්තර වැළඳගත් කඳුකරය පුරා විශාල දර්ශන ලබා දේ.

ලංකාතිලක විහාරය

හියාරපිටිය ගම්මානයේ කිලෝමීටර් කිහිපයක් දුරින් පිහිටි ලංකාතිලක විහාරයද රජ බුවනෙකබාහු IV වන රජතුමා විසින් භාර ගනු ලැබූ අතර එය ක්‍රි.ව. 1344 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී. මෙම විහාරය සකස් කළ ගල්වලින් නිමවූ බහුමහල් ව්‍යුහයක් ලෙස ඉහළට නැඟී ඇති අතර, එහි ඉහළ කොටස් ගඩොලින් තනා ඇත — වෙනත් තැනක කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන දකුණු ඉන්දීය සහ සිංහල වාස්තු විද්‍යා සම්ප්‍රදායන් දෙකක මිශ්‍රණයකි. අභ්‍යන්තරයේ උස් බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ස්ථාපිත කර ඇති අතර, එහි විශාලත්වය සාපේක්ෂව පටු ශ්‍රීවාහල්කය නිසා තවත් ආකර්ෂණීය ලෙස පෙනේ. ලංකාතිලක යනු වරෙක විශාල භික්ෂු ආරාම සංකීර්ණයක කොටසක් වූ අතර, උප-විහාරස්ථානවල සහ විශාල දොරටුවක ඉතිරිකඩ තවමත් එම ස්ථානය වටා සොයා ගත හැකිය.

එම්බැක්කේ දේවාලය

එම්බැක්කේ දේවාලය කතරගම දෙවියන්ට කැප වී ඇති අතර, ගම්පොළ වික්‍රමබාහු III වන රජතුමාගේ (ක්‍රි.ව. 1357–1374) රාජ්‍ය සමයේදී ඉදි කරන ලදී. මෙම දේවාලය එකිනෙකට සම්බන්ධ ශාලා තුනකට බෙදී ඇත: ගර්භගෘහය (සන්නිධානය), දිග්ගෙය හෙවත් නර්තන ශාලාව, සහ හේවිසි මණ්ඩපය (බෙර වාදක ශාලාව). වැඩිම අවධානය දිනා ගන්නේ බෙර වාදක ශාලාවයි: එහි දැව කණු මත කොටා ඇති රූප රටා පුළුල් පරාසයක ප්‍රබලව ස්ථාපිත කර ඇත — සොල්දාදුවන්, මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයන්, හංසයන්, ද්විශීර්ෂ රාජාලීන් සහ පුරාණෝක්ති රූප — ශ්‍රී ලංකාවේ දැව කැටයම් කලාවේ තවමත් නොඉක්මවූ නිරවද්‍යතාවකින් නිම කර ඇත. සිහින් කැටයම් කළ ස්ථම්භ වලට ඉහළින් තියුනුව ඉහළට නැඟෙන වහල ව්‍යුහය එයම එකල ඉංජිනේරු ජයග්‍රහණයකි.

පිලිමතලාව අවට තවත් බැලිය හැකි දේ මොනවාද?

නෙල්ලිගල ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය

අසල්වැසි මුරුතලාව ප්‍රදේශයේ නෙල්ලිගල කන්දේ මුදුනේ පිහිටි මෙම මධ්‍යස්ථානය 2015 දී ස්ථාපිත කරන ලද අතර, එය කඳු මුදුනක ප්‍රබල ස්ථානයක් ගනී. මෙම සංකීර්ණයට විශාල මහායාන-රටාවේ රන් ආලේපිත බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්, රන් දාගැබක් සහ ශුද්ධ බෝධි වෘක්ෂයක් ඇතුළත් වේ. මාර්ගයෙන් මෙම ස්ථානයට පිවිසිය හැකි අතර, එය අවට ග්‍රාමීය දර්ශන පුළුල් ලෙස නැරඹීමේ අවස්ථාව සංචාරකයින්ට ලබා දේ. එය ක්‍රියාකාරී නමස්කාර ස්ථානයක් මෙන්ම භාවනා වාසස්ථාන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි.

ලංකා දේවධර්ම විද්‍යාලය

පිලිමතලාව ද දකුණු ආසියාවේ ප්‍රධාන එකමුතු ආගමික විද්‍යාල අතරින් එකක් වන ලංකා දේවධර්ම විද්‍යාලයේ නිවහනකි. මෙම විද්‍යාලය සාමාන්‍ය සංචාරක ස්ථානයක් නොවේ, නමුත් එහි පැවැත්ම විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ඉගෙනුම් සහ ආගමික අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථාන සමඟ මෙම නගරයට ඇති දිගුකාලීන සම්බන්ධතාවය අවධාරණය කරයි.

සාම්ප්‍රදායික පිත්තල කර්මාන්තය

මෙම නගරයට මහනුවර පිත්තල නිෂ්පාදනයේ දිගුකාලීන සම්ප්‍රදායක් ඇත. දේශීය කර්මාන්තශාලා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ ක්‍රම භාවිතා කරමින් තෙල් පහන්, චාරිත්‍රානුකූල භාජන සහ අලංකාර නිර්මාණ නිෂ්පාදනය කරමින් සිටිති. ක්‍රියාත්මක වන කර්මාන්තශාලාවකට පැමිණීමෙන් කඳුකරය පුරා විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන වස්තූන් පිටුපස ඇති කර්මාන්ත ශිල්ප ක්‍රම පිළිබඳ යම් අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය.

මහනුවරින් පිලිමතලාවට යන්නේ කෙසේද?

පිලිමතලාව මහනුවර–කොළඹ මාර්ගයේ (A1) මහනුවරින් කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. පෞද්ගලික වාහනයකින් හෝ ත්‍රිරෝද රථයකින් මගීන් ගාල්ම අනුව විනාඩි 20–30ක් පමණ ගත වේ. මහනුවර ගුඩ්ස් ෂෙඩ් බස් නැවතුම්පළෙන් ගමන් කරන නියමිත අන්තර් නගර බස් රථ ද මෙම මාර්ගයේ ධාවනය වේ. කොළඹින් ගමන් බොහෝ විට මහනුවර අධිවේගී මාර්ගය (E01) හරහා සහ පසුව A1 මාර්ගයෙන් මහනුවර දෙසට පැය දෙකහමාරක සිට තුන දක්වා කාලයක් ගත වේ.

ප්‍රධාන විහාරස්ථාන තුන — ගඩලාදෙනිය, ලංකාතිලක, සහ එම්බැක්කේ — නගර මධ්‍යයේ සිට කිලෝමීටර් කිහිපයක අරයක් තුළ විසිරී පිහිටා ඇති අතර, එම ස්ථාන අතර දේශීය මාර්ග පටු වන බැවින් පෞද්ගලික වාහනයකින් හෝ ත්‍රිරෝද රථයකින් ගමන් කිරීම වඩාත් පහසුය. මහනුවර පැවැත්වෙන එසළ පෙරහැර උත්සවය සෑම වසරකම දිස්ත්‍රික්කය පුරාම විශාල ජනකායක් ආකර්ෂණය කරන බැවින්, සාමාන්‍යයෙන් ජූලි හෝ අගෝස්තු මාසවල පැවැත්වෙන එම කාලසීමාව තුළ ප්‍රවේශ මාර්ගවල වැඩි තදබදයක් අපේක්ෂා කළ යුතුය.

පිලිමතලාවට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයට මෝසම් සංචාර දෙකෙන්ම වර්ෂාව ලැබෙන අතර, එය වසර පුරා ප්‍රවේශ විය හැකි ස්ථානයක් බවට පත් කරයි, නමුත් වියළිම සහ ස්ථාවරම කාලගුණය සාමාන්‍යයෙන් ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා ඇති වේ. ඉහළම වර්ෂාව — නිරිත දිග මෝසම මැයි සහ ජූලි අතර උච්ච අවස්ථාවට පත් වේ — නොමැති කාලයට සංචාරය කිරීමෙන් එළිමහන් ස්ථාන සහ මාර්ග අයිනේ දර්ශන ස්ථාන නැරඹීම වඩාත් පහසු කරයි. උදෑසන් කාලය සාමාන්‍යයෙන් දහවල් කාලයට වඩා පැහැදිලි වන අතර, දහවල් කාලයේදී කඳු මතුපිට වලාකුළු රැස් වේ. විහාරස්ථාන සංචාරය සඳහා සෑම කාලයකම පිළිගනු ලබන නමුත්, ප්‍රධාන විහාරස්ථාන තුනේදීම පාවහන් ගලවා, උරහිස් ආවරණය කළ යුතුය.

පිලිමතලාව පුළුල් මහනුවර සංචාරයක් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ගැනීමට වඩාත් සුදුසු ක්‍රමය කුමක්ද?

ගම්පොළ යුගයේ විහාරස්ථාන තුන මහනුවර සංචාරයක අර්ධ-දින දිගුවක් ලෙස ස්වාභාවිකව ගැළපෙන අතර, බොහෝ සංචාරකයින් ඒවා මහනුවර නගරයේ දළදා මාලිගාව සමඟ ඒකාබද්ධ කරති. සම්පූර්ණ දින චාරිකාවක් උදෑසන ගඩලාදෙනියෙන් ආරම්භ වී, දිවා ආහාරයට පෙර ලංකාතිලක සහ එම්බැක්කේ වෙත ගමන් කර, කඳු මුදුනේ දර්ශන සඳහා සවස් කාලයේදී නෙල්ලිගල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයෙන් අවසන් විය හැකිය. ස්ථාන එකිනෙකට ආසන්න වන අතර මාර්ග පටු වන බැවින්, පුද්ගල සංචාරක ආකර්ෂණ අතර මහජන ප්‍රවාහනය මත රඳා පැවතීමට වඩා දිනක් සඳහා පෞද්ගලික රියදුරෙකු බඳවා ගැනීම වඩාත් ප්‍රායෝගිකය.

මධ්‍යම පළාතේ වැඩි කාලයක් ගත කරන අය කඳුකර තේ කර්මාන්තය ගැන බැලීමක් සඳහා බ්ලූෆීල්ඩ් තේ වත්ත ද ඇතුළත් කර ගත හැකි අතර, නැතහොත් කඳුකරය දෙසට දකුණට ගමන දිගටම කරගෙන යා හැකිය.