මිරිසවැටිය ස්තූපය

මිරිසවැටිය ස්තූපය අනුරාධපුර පුරාණ නගරය ඉහළින් නැගී සිටින, ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම සහ වඩාත් ගෞරවනීය බෞද්ධ ස්මාරකවලින් එකකි. ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේදී දුටුගැමුණු රජු විසින් නිර්මාණය කරවන ලද මෙය, දිවයින තම පාලනය යටතේ එක්සත් කිරීමෙන් පසු ඔහු ඉදිකළ පළමු ස්තූපය වීමේ විශිෂ්ටත්වය දරයි — එය ආගමික භක්තියේ හා ඓතිහාසික වැදගත්කමේ සලකුණක් බවට පත් කරමින්. බෞද්ධයන් සඳහා, මෙම ස්තූපය බුදුන් වහන්සේගේම ධාතුවක් තැන්පත් කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන, ගැඹුරු වැදගත්කමක් සහිත වන්දනා ස්ථානයකි.

මිරිසවැටිය ස්තූපයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ පාලි වංශකතාවක් වන මහාවංශයට අනුව, දුටුගැමුණු රජු අසල පිහිටි වැවේ ස්නානය කිරීමට පෙර, බුදුන් වහන්සේගේ ධාතුවක් තිබූ තම රජ දඬුව මෙම ස්ථානයේ බිම සිටුවීය. ආපසු පැමිණි විට, රජ දඬුව චලනය කළ නොහැකි බව ඔහු දුටු අතර, එය දිව්‍යමය සංඥාවක් ලෙස අර්ථකථනය කළේය. පසුව ඔහු එම ධාතුව ගෞරව කිරීම සඳහා එම ස්ථානයේ ස්තූපයක් ඉදි කළේය. මිරිසවැටිය යන නම සාමාන්‍යයෙන් මිරිස් සඳහා වූ සිංහල වචනයට සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, දේශීය සම්ප්‍රදායට අනුව රජතුමා මෙහිදී හාමුදුරුවරුන්ට පළමුව පූජා නොකර මිරිස් ව්‍යංජනයක් අනුභව කළ බවත්, පසුව ඒ වෙනුවෙන් සමාව ලබා ගැනීමට ස්තූපය ඉදි කළ බවත් කියැවේ.

මෙම ස්තූපය වඩාත් ප්‍රචලිත ලෙස ඡායාරූපගත කරන රුවන්වැලිසෑයටත් පෙර කාලයට අයත් වන අතර, එබැවින් එය අනුරාධපුරයේ ස්වර්ණමය යුගයේ ආරම්භක ස්මාරකවලින් එකක් ලෙස සැලකේ. මුල් ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය නිර්වචනය කළ පුළුල් ස්තූප ඉදිකිරීමේ සම්ප්‍රදායේ කොටසක් ලෙස එය පවතියි.

මිරිසවැටිය ස්තූපය පෙනෙන්නේ කෙසේද?

මෙම ස්තූපය සම්භාව්‍ය ශ්‍රී ලාංකික ගෝල ස්වරූපයට අනුගත වේ — අණ්ඩ නම් අර්ධගෝලාකාර ස්කන්ධය, හතරැස් වේදිකාවක් මත තබා, ඡත්‍රය ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථර සහිත කූටාගාරයකින් අලංකෘතව ඇත. සුදු පැහැයෙන් සරසන ලද බාහිර පෘෂ්ඨය සක්‍රීය වන්දනා ස්ථානයක් ලෙස නඩත්තු කරන අතර, වටා ඇති වේදිකාව ප්‍රදක්ෂිණාව — ස්තූපය වටා දක්ෂිණාවර්තව ඇවිදීමේ චාරිත්‍රය — සිදු කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් පුළුල් ය, එය මෙහි තවමත් ජීවමාන පිළිවෙතකි.

පාදමේ හා විශාල පරිශ්‍රයේ විසිරී ඇත්තේ, බොහෝ කලක සිට අතුරුදහන් වූ භික්ෂු ශාලා හා ප්‍රතිමා ගෘහවල නටබුන් වන ගල් ස්ථම්භ පෙළවල් ය. මෙම නටබුන් පෙන්වා දෙන්නේ මිරිසවැටිය හුදෙක් සමරු ස්මාරකයක් නොව, සැලකිය යුතු විහාරස්ථාන සංකීර්ණයක මධ්‍යස්ථානය වූ බවයි. ගල් කැටයම්, මුරගල් සහ අසම්පූර්ණ ශිලාලේඛන පුරාවිද්‍යා කලාපය පුරා දක්නට ලැබෙන අතර, ස්ථානයේ සියවස් ගණනාවක භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රත්‍යක්ෂ සාක්ෂි ලබා දෙයි.

මිරිසවැටිය ස්තූපයේදී ඔබට කුමක් නැරඹිය හැකිද, කුමක් කළ හැකිද?

මෙම ස්තූපය තිස්ස වැව අසබඩින් පිහිටා ඇති අතර, ඒ දෙක අතර ඇවිදීම ආදි නගරයේ සැලසුම්කරුවන් එය හැඩගස්වූ ආකාරයේම භූදර්ශනයක අත්දැකීමක් නරඹන්නන්ට ලබා දෙයි — ජලය, හරිතවරණය සහ සුදු ගෝලාකාර ස්මාරක එකිනෙකට බද්ධව. උදේ පාන්දර සහ හවස් කාලය වඩාත් වායුමය ආලෝකය ගෙන එන අතර, දේශීය බැතිමතුන් දිනයේ විවිධ වේලාවන්හිදී මල් පූජා කිරීමටත් ස්තූපය වටා ඇති දේවාලවල තෙල් පහන් දැල්වීමටත් පැමිණෙති.

• වටේ ඇති වේදිකාව ඔස්සේ ඇවිද වටදාගේ ශෛලියේ දේවාලවල ගෘහනිර්මාණ විස්තර නිරීක්ෂණය කරන්න.
• පඩිපෙළ ළඟ ඇති කැටයම් සන්දකඩපහන් හා මුරගල් පරීක්ෂා කරන්න.
• ස්ථම්භ වනාන්තර පැරණි විහාර ගොඩනැගිලිවල සීමාවන් සලකුණු කරන, යාබද පුරාවිද්‍යා භූමිය වෙත පිවිසෙන්න.
• ස්තූපයේ පාදම අසල නිශ්ශබ්දව වාඩි වන්න — අසල ඇති වඩාත් ජනාකීර්ණ ස්මාරකවලට සාපේක්ෂව මෙම භූමිය සැබවින්ම සන්සුන් ය.

මිරිසවැටිය අනුරාධපුරයේ වෙනත් ස්තූපවලට සාපේක්ෂව කෙසේද?

මිරිසවැටිය බොහෝ විට රුවන්වැලිසෑය හෝ ජේතවනාරාමයට වඩා නිහඬ වන අතර, එය අනුරාධපුරයේ උරුමය සමඟ වඩාත් මෙනෙහිකාරී හමුවීමක් සොයන අමුත්තන් ආකර්ෂණය කරයි. හුදෙක් ඡායාරූප ගෙන ඉදිරියට යාම වෙනුවට කාලය ගත කිරීමට කැමති අයට මෙය ප්‍රතිඵලදායී වේ.

මිරිසවැටිය ස්තූපයට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

අනුරාධපුරයේ වියළි කාලගුණය දළ වශයෙන් දෙසැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා පවතින අතර, එම කාලයේ අහස වඩාත් පැහැදිලි වන අතර එළිමහන් සංචාරණය වඩාත් සුවපහසු වේ. මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා මාස ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට ගිනිකොන දිග මෝසම් සුළඟ ගෙන එන නමුත්, උතුරු මැද පළාතේ පිහිටි අනුරාධපුරය යම් තරමකට ආරක්ෂිත වන අතර වසර පුරා ප්‍රවේශ විය හැකිව පවතී. උදෑසන සංචාර වඩාත් සන්සුන් වාතාවරණයක් සහ ස්තූපයේ සුදු පෘෂ්ඨය මත මෘදු ආලෝකයක් ලබා දෙයි. සෑම මාසයකම පුරපසළොස්වක පෝය දිනයන් වන්දනාකරුවන්ගේ විශාල සමූහයන් ආකර්ෂණය කරන අතර, එය ඔබේ කැමැත්තට අනුව වායුමය හෝ අධික ලෙස ජනාකීර්ණ විය හැකිය.

කොළඹ සිට මිරිසවැටිය ස්තූපයට යන්නේ කෙසේද?

අනුරාධපුරය කොළඹින් උතුරට කිලෝමීටර් 200ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර, හොඳින් නඩත්තු කරන ලද මහාමාර්ග හා අධිවේගී මාර්ග සංකලනයක් ඔස්සේ ප්‍රවේශ විය හැක. පෞද්ගලික වාහනයකින් ගමන වාහන තදබදය අනුව පැය තුන හතරක් පමණ ගත වේ. කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානයේ සිට අනුරාධපුරයට නිතිපතා දුම්රිය ධාවනය වන අතර, ගමන් වේලාව ආසන්න වශයෙන් පැය හතර පහක් වේ. නගරයට පැමිණි පසු, ත්‍රීරෝද රථයකින් හෝ බයිසිකලයකින් මිරිසවැටියට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි අතර, පුරාවිද්‍යා කලාපය සැහැල්ලු වේගයකින් ගවේෂණය කිරීම සඳහා බයිසිකලය ජනප්‍රිය තේරීමකි. මෙම ස්තූපය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන අනුරාධපුර පූජා නගරය තුළ පිහිටා ඇති බැවින්, මාර්ග සංඥා අනුකූල වන අතර ස්ථානය තුළ සංචලනය කිරීම සරල ය.

යාමට පෙර අමුත්තන් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

සක්‍රීය බෞද්ධ වන්දනා ස්ථානයක් ලෙස, මිරිසවැටියට සුදුසුකම් සහිත ඇඳුම් අවශ්‍ය වේ — උරහිස් හා දණහිස් ආවරණය විය යුතු අතර, ස්තූප වේදිකාවට නැගීමට පෙර සපත්තු ගලවා තැබිය යුතුය. සුදු ඇඳුම් වන්දනාකරුවන් අතර සුලභ වන අතර එය ගෞරවනීය වුවද, බෞද්ධයන් නොවන අමුත්තන්ට එය අනිවාර්ය නොවේ. සාමාන්‍යයෙන් බාහිර පරිශ්‍රයේ ඡායාරූප ගැනීමට ඉඩ දෙනු ලැබේ; බැතිමතුන් ප්‍රාර්ථනා කරමින් සිටින විට සැලකිලිමත් වන්න. ස්තූපය සඳහාම සැලකිය යුතු ඇතුළුවීමේ ගාස්තුවක් නොමැති වුවද, පුළුල් අනුරාධපුර පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයට ප්‍රවේශය සඳහා නම් කරන ලද පිවිසුම් ස්ථානවලින් මිලදී ගත් ප්‍රවේශ පත්‍රයක් අවශ්‍ය වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ තවත් එක් විශිෂ්ට පුරාවිද්‍යා අගනුවර වන පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය, ඔබ උතුරු මැද පළාතේ දින කිහිපයක් ගත කරන්නේ නම් ස්වභාවික සහයෝගී ගමනාන්තයක් සපයයි.