ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානය

ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානය දකුණු ශ්‍රී ලංකාවේ නිස්කලංක නමුත් පාරිසරිකව ඉතාම වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගනී. 1995 දී පිහිටුවන ලද මෙම හෙක්ටයාර් 23,499 ක රක්ෂිතය, ලුණුගම්වෙහෙර ජලාශයේ ජලෝත්සාරණ ප්‍රදේශය ආරක්ෂා කිරීමට සහ බටහිරින් උඩවලව ජාතික උද්‍යානය හා නැගෙනහිරින් යාල ජාතික උද්‍යානය අතර ගමන් කරන ඇතුන් භාවිත කරන ස්වාභාවික කොරිඩෝවක් ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණින් නිර්මාණය විය. රටේ වඩාත් සංචාරය කරන ලද වන‍ජීවී ගමනාන්ත දෙකක් අතර පිහිටා ඇති හෙයින්, මෙය සාපේක්ෂව ජනාකීර්ණ නොවේ — නිස්කලංක සෆාරි ගමන් කැමති නැරඹුම්කරුවන්ට ඉතා ප්‍රතිඵලදායී අත්දැකීමක් ලබාදෙයි.

ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානයේදී මට කුමන වනජීවීන් දැකිය හැකිද?

ඇතුන් මෙහි ප්‍රධාන විශේෂය. උද්‍යානය චලන කොරිඩෝවක් ලෙස ක්‍රියා කරන හෙයින්, සංචාරකයන්ට බොහෝ විට ස්ථිර පදිංචි කණ්ඩායම් නොව සංක්‍රමණය වන කුඩා රංචු හමුවේ — මෙම හමුවීම් සමහරවිට ඉතාම සමීපව සිදු වේ. ඇතුන් ඉක්මවා, වියළි මිශ්‍ර සදාහරිත වනාන්තර හා ජලාශ තීරයන් ක්ෂීරපායීන්, පක්ෂීන් සහ උරගයන් රාශියකට නිවහනක් සපයයි.

• ක්ෂීරපායීන්: ශ්‍රී ලාංකික ඇතා, ශ්‍රී ලාංකික මී හරකා, ළා මුවා, මූස් මුවා, මාළු පූසා, අළු නාය හා වල් ඌරා
• පක්ෂීන්: විශේෂ 183 ක් පමණ වාර්තා වී ඇති අතර, ජලාශ ඉවුරු ජල පක්ෂීන්ට විශේෂයෙන් ඵලදායී වේ — විසිතුරු කොකෝ, කොඩිත්ත කොකෝ සහ විවිධ රළු කොකෝ නිතර දක්නට ලැබේ
• උරගයන් සහ උභයජීවීන්: ජලාශය දිගේ කිඹුලන් ඇතුළු උරග විශේෂ 33 ක් සහ උභයජීවී විශේෂ 12 ක්
• මාළු: ජලාශයේ හා සම්බන්ධිත ජල මාර්ගවල මිරිදිය විශේෂ 21 ක්

උද්‍යානයේ සමස්ත භූමි ප්‍රදේශයෙන් හෙක්ටයාර් 3,283 ක් පමණ ආවරණය කරන ජලාශය — විශේෂයෙන් වියළි මාසවලදී අනෙකුත් ස්ථානවල ජලය හිඟ වන විට — බොහෝ වනජීවීන් ඉවුරු වෙත ආකර්ෂණය කරගනී.

ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානය නැරඹීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

උද්‍යානය ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ පිහිටා ඇති අතර, වසර පුරා උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් 30 °C ක් පමණ වේ. නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා ප්‍රධාන මෝසම් වර්ෂාපාතය කිරිඳි ඔය ජලෝත්සාරණ ප්‍රදේශයට ලැබේ. වර්ෂාව කාලයේ හෝ ඊට ටිකක් පසු නැරඹීමෙන් රළු කොළ පැහැය සහ ජලාශ සම්පූර්ණ මට්ටම දකිය හැකි නමුත්, මාර්ග මඩ සහිත වන අතර වනාන්තරය ඔස්සේ දෘශ්‍යතාවය අඩු වේ.

මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා වන වියළි කාලය — වනජීවීන් ජලාශ ඉවුරු ආශ්‍රිතව වෙසෙන ගණන වැඩිය, සොයා ගැනීම පැහැදිලිව සිදු වේ. මෙම කාලය යාල හි ජනාකීර්ණ ශිඛර සමය සමඟ ගැලපෙන හෙයින්, යාල ඉතා ජනාකීර්ණ නම් ලුණුගම්වෙහෙර ආකර්ෂණීය විකල්පයකි. උද්‍යානය වසර පුරා නැරඹුම්කරුවන් සඳහා විවෘතය.

ලුණුගම්වෙහෙර පාරිසරිකව වැදගත් ඇයි?

උද්‍යානයේ පිහිටීම ඒහි ප්‍රධාන ලක්ෂණයයි. ලුණුගම්වෙහෙර ජලාශයේ ඉහළ ජලෝත්සාරණ ප්‍රදේශය ආරක්ෂා කරන මෙය, කිරිඳි ඔය ගං ජල පද්ධතිය ඔස්සේ ලිං පහකට ජලය සපයයි. ඒ ලිං නිසා බුන්දල ජාතික උද්‍යානයේ ගිලිනී විද්‍යාව — රාම්සාර් ලැයිස්තුගත ස්ථානයක් සහ සංක්‍රමණික පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් ශීත ගාල ස්ථානයක් — පවත්වාගෙන යයි. ලුණුගම්වෙහෙර ජලෝත්සාරණ ප්‍රදේශයට සිදුවන හානිය සමස්ත ජල පද්ධතිය ඔස්සේ ගලා බැස්සෙනු ඇත.

ඇතුන්ගේ කොරිඩෝ කාර්යය ද ඒ හා සමාන ලෙස වැදගත් ය. යාල හා උඩවලව අතර සම්බන්ධිත වනාන්තර නැතිවීම ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ඇත් ජනගහනයන් දෙකක් ඛණ්ඩිත කෙරෙනු ඇත. ලුණුගම්වෙහෙර සෘතුමය සංක්‍රමණය, ජානමය හුවමාරුව සහ සත්වයන්ට කෘෂිකාර්මික ඉඩම් ඔස්සේ ගෙන යෑමට බල කිරීම වෙනුවට ආරක්ෂිත මාර්ගයක් ලබා දී මිනිස්-ඇතා ගැටුම අවම කිරීමේ හරිත පාලමක් සපයයි.

කොළඹ සිට ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානයට ළඟා වන්නේ කෙසේද?

කොළඹ සිට කිලෝමීටර් 261 ක් පමණ දුරින් ඌව පළාතේ මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි මෙම උද්‍යානයට ළඟා වීමට ප්‍රායෝගිකම මාර්ගය, හම්බන්තොට දෙසට දකුණු අධිවේගී මාර්ගය (E01) ඔස්සේ ගොස් තිස්සමහාරාම දෙසට ඇතුළත් වීමයි. තිස්ස සිට, උද්‍යාන ප්‍රවේශ ස්ථානයට උතුරට කෙටි ගමනකින් ළඟා විය හැකිය. මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කාලය සාමාන්‍යයෙන් ගමනාගමනය හා ගන්නා මාර්ගය අනුව පැය හතරක් සිට පහක් දක්වා වේ.

උද්‍යාන ද්වාරය ළඟා කරගන්නා නිශ්චිත මහජන ප්‍රවාහනයක් නොමැති හෙයින්, බොහෝ නැරඹුම්කරුවන්ට ව්‍යක්ත වාහනයක් හෝ සංවිධිත සෆාරි ස්ථාන මාරු සේවාවක් ප්‍රායෝගික තේරීම වේ. ලුණුගම්වෙහෙර සහ බුන්දල හෝ යාල සංචාරය සමඟ එකම ගමනකදී සංයෝජනය කිරීම භූගෝලීය අර්ථයෙන් හොඳ ය, මෙම උද්‍යාන තුනම එකිනෙකාගෙන් පැය එකක ගමනකින් පමණ ළඟ ය.

උද්‍යානයට ඇතුළු වීමට පෙර මා දත යුත්තේ කුමක්ද?

ඇතුළු වීමට අවසරපත්‍රයක් අවශ්‍ය වන අතර, ඒ මගින් සංරක්ෂණ ගාස්තු සහ ට්‍රැකර් සේවා ආවරණය වේ. නැරඹුම්කරුවන් ට්‍රැකර්වරයකු සමඟ ඇතුළු විය යුතු ය — ට්‍රැකර්වරයකු නොමැතිව ස්වයං-ධාවනය අනුමත නොවේ. සෆාරි රථ සාමාන්‍යයෙන් 4WD ජීප් ය; වන‍ජීවී අර්ථ නිරූපණ අත්දැකීමක් සඳහා මාර්ගෝපදේශකයකු සකස් කරගත හැකිය. උද්‍යානය තුළ නවාතැන් නොමැති හෙයින්, තිස්සමහාරාම හෝ හම්බන්තොට හි නවාතැන් ගෙන වනජීවී ක්‍රියාකාරකම් ඉහළ මට්ටමේ ඉරුදිනැගීමේ හෝ සන්ධ්‍යාවේ කෙටි ගමනකින් ඇතුළු වේ.

ලුණුගම්වෙහෙර සහ යාල සහ උඩවලව සමඟ සසඳා බලන්නේ කෙසේද?

යාල දිවියන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ නමුත් ඉතා ජනාකීර්ණ විය හැකිය — ශිඛර කාලයේ තනි හමුවීමකට ජීප් රාශියක් ඒකරාශී විය හැකිය. උඩවලව විශ්වාසජනක ඇතුන් හමුවීම් සඳහා ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානය ලෙස සැලකෙන අතර, ඊට යාබදව අලි සංක්‍රමණ නිවහන ද ආකර්ෂණයක් ලෙස ඇත. ලුණුගම්වෙහෙර ඊට වෙනස් දෙයක් ලබා දෙයි: ප්‍රධාන ජීව විශේෂයකට ස්ථිර ප්‍රමුඛත්වය දීම වෙනුවට භූ දර්ශනය සහ කොරිඩෝ පාරිසරිකය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන, අඩු වාණිජකරණය ලත් අත්දැකීමක්.

යාබද උද්‍යාන දෙකටම සාපේක්ෂව නැරඹුම්කරු සංඛ්‍යාව සැලකිය යුතු ලෙස අඩු ය, ගමන් මාර්ග අඩු තදබදයෙන් යුත් ය, ජලාශ දර්ශනීය ස්ථාන — විශේෂයෙන් ජල පක්ෂීන් ඉවුරු දිගේ ක්‍රියාශීලී ඉරුදිනැගීමේ — සමහර සංචාරකයන්ට වඩා තෘප්තිමත් නිස්කලංක සෞන්දර්යයක් ඇත. විශේෂයෙන්ම පක්ෂී නිරීක්ෂකයින්ට, වනාන්තර අභ්‍යන්තරය සහ විවෘත ජලය සංයෝජනය කරන මෙය දකුණේ වඩාත් ඵලදායී උද්‍යාන අතරින් එකක් කරයි.

උද්‍යානයෙහි ශාක ලෝකය කෙසේ ලක්ෂණ ගත වේද?

ප්‍රධාන ශාකාවරණය වියළි මිශ්‍ර සදාහරිත වනාන්තරය වන අතර, ඒ ශ්‍රී ලංකාවේ ගිනිකොන දෙසු වියළි කලාපයට ආවේණික වූ ශාක සංයුතියකි. උස් ගස් ඝන යට කොළ අඩිය මත කිරීටයක් සාදන අතර, ජලාශ ඉවුරු ආශ්‍රිතව විවෘත තණ කොළ කැලෑ කොටස් ද ඇත. වනාන්තර සංයුතිය වියළි පහත් ඉඩම්වලට ආවේණික ශාකාවරණ ව්‍යුහය සපයා, උද්‍යානයේ සම්පූර්ණ සත්ව ලෝකයට ස්ථානය සකසා දෙයි. ජලාශ ඉවුරු ජලජ හා අර්ධ ජලජ ශාකාවරණය, උද්‍යානය ප්‍රසිද්ධ ජල පක්ෂී විවිධත්වය රඳා පවතින පදනම ලෙස ක්‍රියා කරයි.

ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික උද්‍යානය පවුල් සඳහා සුදුසුද?

සෆාරි සෙල්ලක් සාමාන්‍යයෙන් සෑම වයස් කාණ්ඩයකටම ගැළපෙන අතර, ශාරීරික ශ්‍රමයක් අවශ්‍ය නොවේ — ජීප් රථය ඒ සියල්ල ඉටු කරයි. සත්වයන් කෙරෙහි උනන්දුවක් ඇති සහ ගමනේදී නිස්කලංකව සිටිය හැකි දරුවන්ට උද්‍යානය ප්‍රතිඵලදායී ය. අළු‍යාමේ හෝ දහවල් අගභාගයේ ගමන් ආරම්භ කිරීම සාමාන්‍ය පිළිවෙළ වන හෙයින්, පවුල් හිරු නොලේ ආරම්භය සැලකිල්ලට ගත යුතු ය නැතහොත් ප්‍රදේශීය රාත්‍රී නවාතැනක් සැලසුම් කළ යුතු ය. රථවාහන ජාලය ඉක්මවා, පයින් ඇවිදීමේ මාර්ග හෝ පහසුකම් නොමැති හෙයින්, ඒ අනුව අපේක්ෂාවන් සකස් කර ගැනීම සුදුසු ය.