ගෝකන්න විහාරය

ගෝකණ්ණ විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ ස්ථාන අතුරින් එකකි. එය ත්‍රිකුණාමලයේ ස්වාමි රොක් අර්ධද්වීපයේ පිහිටි ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් කොටුවේ කොටසක නිහඬව පිහිටා ඇත. අද වන විට පරිමාණයෙන් සුළු වුවද, මෙම විහාරස්ථානය වසර දෙදහසකට ආසන්න ඉතිහාසයක් දරයි — එය රාජකීය වංශකතා, පෘතුගීසි ආක්‍රමණය, සහ එකම පූජනීය අග්‍රභූමියක බෞද්ධ හා හින්දු සම්ප්‍රදායන් සහජීවනය වීම සමඟ බැඳී පවතී.

ගෝකණ්ණ විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

ගෝකණ්ණ යන නම පැරණි කාලයේ ත්‍රිකුණාමලය හඳුන්වා ඇති පැරණි නාමයෙන් පැමිණේ. ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ මහා පාලි වංශකතාව වන මහාවංශය අනුව, මෙම විහාරස්ථානය ක්‍රි.ව. 275 සිට 301 දක්වා පාලනය කළ මහසෙන් රජු විසින් ස්ථාපිත කරන ලදී. ස්වාමි රොක් හි පැවති ශිව කෝවිලක් විනාශ කර එහි ස්ථානයේ බෞද්ධ විහාරස්ථානය ඉදි කරන ලෙස මහසෙන් රජු අණ කළ බව වංශකතාවේ සඳහන් වේ — මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන මුල් යුගයේ වෙනස් වෙමින් පැවති ආගමික දේශපාලනය පිළිබිඹු කරන තීරණයකි.

පසුව අග්බෝ V රජුගේ පාලන සමයේදී මෙම විහාරස්ථානය පුළුල් කරන ලද අතර, ඔහු පවතින ගොඩනැඟිල්ලට දේශනා ශාලාවක් (ධර්ම ශාලාව) එකතු කළේය. මෙයින් පෙනී යන්නේ අනුරාධපුර රාජධානියේ මධ්‍ය කාලය දක්වාම මෙම ස්ථානය බෞද්ධ ඉගෙනුම් හා භාවනාවේ ක්‍රියාකාරී කේන්ද්‍රස්ථානයක්ව පැවති බවයි.

ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් හි ප්‍රධාන ප්‍රවේශ ද්වාරය අසල සොයාගත් දමිළ ගල් ලිපියක් වෙනස් පරිච්ඡේදයක් වාර්තා කරයි: එනම්, මෙම ස්ථානයේ පැවති හින්දු කෝවිල පසුව නැගෙනහිර වෙරළ තීරය යටත් කරගනිමින් සිටි පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කරන ලද බවයි. එම කෝවිල — ප්‍රසිද්ධ කෝණේස්වරම් කෝවිල — 1963 දී නැවත ඉදි කරන ලද අතර දැන් එය ස්වාමි රොක් මත ප්‍රමුඛව පිහිටා ඇති අතර ශ්‍රී ලංකාව පුරා සහ දෙමළ ජාතික ප්‍රවාසීන් අතරින් වන්දනාකරුවන් ආකර්ෂණය කරයි.

1964 ඔක්තෝබර් 8 දිනැති ත්‍රිකුණාමලයේ රාජ්‍ය නියෝජිතවරයාගේ ලිපි හුවමාරුවක සඳහන් වූයේ කෝණේස්වරම් කෝවිල ඉදිරිපිට පිහිටි පූජනීය බෝධි වෘක්ෂය විනාශ වී ඇති බවයි. මෑත කාලීනව, ස්වාමි රොක් වටා මුහුදේ ගිලා පාරිශුද්ධිකරුවන් විසින් සිදු කරන ලද ජලාන්තර සමීක්ෂණවලින් ජලයේ ගිලී ඇති බෞද්ධ හා හින්දු මූර්ති ප්‍රතිසංස්කරණය කර ගෙන ඇති අතර, මෙයින් ඇඟවෙන්නේ පෙර පැවති ගොඩනැඟිලි කාලයත් සමඟ අර්ධ වශයෙන් සාගරයට කඩා වැටී ඇති බවකි — මෙම ස්ථානයේ නාටකාකාර මුහුදුබඩ-දාර භූගෝලීය ස්වභාවයට අනුරූප හැකියාවකි.

ගෝකණ්ණ විහාරය නිශ්චිතවම පිහිටා ඇත්තේ කොහේද?

මෙම විහාරස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ පිහිටි යටත් විජිත යුගයේ බලකොටුවක් වන ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් හි භූමියේය. මෙම බලකොටුව මුහුදට විහිදෙන අර්ධද්වීපයක ඉදි කර ඇති අතර, දැනටත් අර්ධ වශයෙන් හමුදා කලාපයක් ලෙස පාලනය කරන මෙම භූමියට ප්‍රවේශ වීම හොඳින් සලකුණු කළ ගේට්ටුවක් හරහාය. ගෝකණ්ණ විහාරය බලකොටුවේ ප්‍රවේශ ද්වාරයට ආසන්නව පිහිටා ඇති බැවින් භූමිය තුළ දිගු ගමනක් නොකර එයට ළඟා විය හැකිය. එකම පර්වතමය අග්‍රභූමියේ පිහිටි පූජනීය කෝණේස්වරම් කෝවිලට බලකොටුවේ භූමිය තුළ තවත් ටිකක් ඇවිදීමෙන් ළඟා විය හැකිය.

ත්‍රිකුණාමලය ශ්‍රී ලංකාවේ ඊසාන දිග වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, කොළඹ සිට මාර්ගයෙන් දුම්රියෙන් ආසන්න වශයෙන් පැය පහ සිට හය දක්වා කාලයක් ගත වන අතර, හෝ පොළොන්නරුව හරහා දුම්රියෙන් ද ළඟා විය හැකිය, පොළොන්නරුව එයම පුරාණ නගර චක්‍රයේ වැදගත් නැවතුමකි.

අද ගෝකණ්ණ විහාරයේදී සංචාරකයින්ට දැකගත හැක්කේ කුමක්ද?

වර්තමාන විහාරස්ථානය ඓතිහාසික බලකොටු මායිම තුළ පිහිටි ක්‍රියාකාරී බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි. සංචාරකයින්ට සාමාන්‍යයෙන් දාගැබක්, ශාලා, සහ වසර දෙදහසකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ වන්දනා කරන ලද හා ගැටුම් ඇති වූ ස්ථානයක ආන්දෝලනාත්මක නටබුන් දැකගත හැකිය. එකම බලකොටු වටාරය තුළ බෞද්ධ විහාරස්ථානය හින්දු කෝණේස්වරම් කෝවිලට සමීපව පිහිටා තිබීම, දිවයිනේ ස්ථරගත ආගමික ඉතිහාසය තනි, සංයුක්ත ප්‍රදේශයක දැකගත හැකි ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකක් බවට මෙය පත් කරයි.

ස්වාමි රොක් හි පර්වත බෑවුම් — පැරණි යටත් විජිත යුගයේ වාර්තාවල සමහර විට ලව්වර්ස් ලීප් ලෙස හැඳින්වේ — ස්වාභාවික වරාය සහ බෙංගාල බොක්ක පිළිබඳ නාටකාකාර දර්ශන ලබා දෙයි. මෙම ස්ථානයේ ඒකාබද්ධ ආගමික හා දර්ශනීය වැදගත්කම, ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් බෞද්ධ යුගය සහ ශෛව හින්දු සම්ප්‍රදායන් සමඟ එහි ඇති සම්බන්ධතා පිළිබඳ උනන්දුවක් ඇති සංචාරකයින්ට වැදගත් නැවතුමක් බවට එය පත් කරයි.

ස්වාමි රොක් බෞද්ධයින්ට සහ හින්දු භක්තිකයින්ට ඇති වැදගත්කම කුමක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන කිහිපයක් ස්වාමි රොක් තරම් පැහැදිලිව දිවයිනේ ආගමික බහුත්වවාදය නිරූපණය කරයි. වංශකතා සම්ප්‍රදාය අනුව මෙම අග්‍රභූමියට තුන්වන සියවසේ සිට බෞද්ධ රාජකීය අනුග්‍රහය හිමි වූ අතර, දමිළ ශිලාලේඛන හා වාචික සම්ප්‍රදායන් අනුව එකම ස්ථානය දිවයිනේ ශිව කෝවිල් පහෙන් එකක් වන කෝණේස්වරම් හා බැඳුණු පැරණි ශෛව නමස්කාර ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගනී. හින්දු කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කිරීම සහ විසිවන සියවසේදී එය නැවත ඉදි කිරීම යන සිදුවීම් ත්‍රිකුණාමලයේ දෙමළ ප්‍රජාවගේ ජීවමාන මතකයේ කොටසක්ව පවතී. අද වනවිට, බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ හින්දු වන්දනාකරුවන් බොහෝ විට එකම දිනයේ එකම පර්වත ප්‍රදේශයට පැමිණෙති.

ත්‍රිකුණාමලය සහ ගෝකණ්ණ විහාරය නැරඹීමට වඩාත්ම සුදුසු කාලය කුමක්ද?

ත්‍රිකුණාමලය ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති බැවින්, එහි නියඟ සමය දළ වශයෙන් මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පවතී — එය දකුණු-බටහිර වෙරළ තීරයට හාත්පසින්ම වෙනස් ආකාරයකි. මෙම කාලය සන්සුන් මුහුද සහ පැහැදිලි අහස ගෙන එන අතර, එය ගෝකණ්ණ විහාරය සහ ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් නැරඹීමට පමණක් නොව, කොරල් පර සහ කළු අග්‍ර මුහුදු මෝරුන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පිජන් අයිලන්ඩ් ආසන්නයේ ගවේෂණය කිරීමටද පරිපූර්ණයි.

කොළඹ සිට ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් සහ ගෝකණ්ණ විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

වඩාත්ම පහසු විකල්පය වන්නේ පෞද්ගලික වාහනයකි, එමඟින් හබරණ හරහා A6 මහාමාර්ගයේ ආසන්න වශයෙන් පැය පහ සිට හය දක්වා කාලයක් ගත වේ. විකල්පයක් ලෙස, කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානයේ සිට ත්‍රිකුණාමලයට දුම්රිය ධාවනය වන අතර, සේවාව අනුව ආසන්න වශයෙන් පැය හතක් සිට නවයක් දක්වා ගමන් කාලයක් ගත වේ. ත්‍රිකුණාමලය නගරයේ සිට, ෆෝට් ෆ්‍රෙඩරික් කිහිප මිනිත්තුවක් තුළ පයින් හෝ ත්‍රිරෝද රථයකින් ළඟා විය හැකිය. බලකොටුවට ඇතුළුවීම සාමාන්‍යයෙන් නොමිලේය; ගේට්ටුවේදී සංචාරකයින්ට හැඳුනුම්පත පෙන්වීමට සිදු විය හැකිය.

ගෝකණ්ණ විහාරය අසල තවත් බැලිය යුතු දේ මොනවාද?

• කෝණේස්වරම් කෝවිල — එකම අග්‍රභූමියේ නැවත ඉදි කරන ලද හින්දු කෝවිල, පුළුල් වෙරළබඩ දර්ශන සහිත ප්‍රධාන වන්දනා ස්ථානයකි.
• පිජන් අයිලන්ඩ් ජාතික උද්‍යානය — ත්‍රිකුණාමලයේ වෙරළේ සිට කෙටි බෝට්ටු ගමනක් ඈතින්, රටේ හොඳම නොගැඹුරු ජල ස්නෝකලිං අත්දැකීම් වලින් සමහරක් ලබා දෙයි.
• ත්‍රිකුණාමලය වරාය — ආසියාවේ හොඳම ස්වාභාවික ගැඹුරු ජල වරායන් අතුරින් එකකි, සන්ධ්‍යා කාලයේ ඇවිදීමට සුදුසු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයක් සහිතයි.
• මාබල් බීච් — නගරයට පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි, පිරිසිදු හා සාපේක්ෂව නිහඬ වැලි තීරයකි.
• කන්නියා උණු දිය උල්පත් — ඇතුළත ප්‍රදේශයට කෙටි දුරක් ගමන් කළ හැකි ස්වාභාවික උණු දිය උල්පත් සමූහයක්, ඓතිහාසික හා දේශීය ආගමික වැදගත්කමක් සහිතයි.

නැගෙනහිර වෙරළ තීරය පුරාණ නගර සමඟ ඒකාබද්ධ කරන සංචාරකයින් සඳහා, ත්‍රිකුණාමලය පොළොන්නරුව, සීගිරිය සහ පුළුල් සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය සමඟ හොඳින් ගැළපෙන අතර, එය දින පහක් සිට හතක් දක්වා හොඳින් සැලසුම් කළ චක්‍රයක් තුළ ආවරණය කළ හැකිය.