ශ්රී ලාංකික මුස්ලිම් (මූර්) ප්‍රජාව දිවයිනේ දිගටම පදිංචිව සිටින පැරණිතම ප්රජාවන් අතරින් එකකි. ඔවුන්ගේ මූලයන් ක්රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවසේ තරම් ඈතට දිවෙන, ඉන්දියන් සාගරය හරහා ගමන් කළ අරාබි සහ පර්සියානු මුහුදු වෙළෙන්දන් දක්වා දිව යයි. අද වන විට ඔවුන් ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් හතරෙන් එකක් සමන්විත කරන අතර, වෙරළබඩ ප්රදේශවල සහ නැගෙනහිර පළාතේ විශාල වශයෙන් ජනාවාස වී, රටේ සංස්කෘතික හා වාණිජ ජීවිතයේ වැදගත් නූලක් ලෙස පවතී.
ශ්රී ලාංකික මූර්වරුන් පැමිණෙන්නේ කොතැනින්ද?
මෙම ප්රජාවේ මූලාරම්භය අරාබි අර්ධද්වීපය සහ පර්සියාව, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාව සමඟ සම්බන්ධ කළ ධෝ (dhow) වෙළඳ මාර්ගවල දක්නට ලැබේ. අරාබි හා පර්සියානු වෙළෙන්දන් 8 වැනි සියවස පමණ සිට ශ්රී ලාංකික වරායවලට නිතිපතා පැමිණීම ආරම්භ කළ අතර, කුළුබඩු වෙළඳාමේ ප්රධාන අක්ෂයක් ලෙස දිවයිනේ ස්ථානීය වැදගත්කම ඔවුන් ආකර්ෂණය කළේය. බොහෝ දෙනෙක් ස්ථිරවම පදිංචි වී, ස්ථානීය කාන්තාවන් සමඟ විවාහ වී, ඉස්ලාමීය ආගමික චාරිත්‍ර වෙරළබඩ ශ්රී ලංකාවේ චාරිත්‍ර සමඟ මිශ්ර කරන පවුල් බිහි කළහ.
16 සහ 17 වැනි සියවස්වල පෘතුගීසි යටත්විජිත පාලන සමයේදී ද්විතීයික සංක්‍රමණ රැල්ලක් සිදු විය. බටහිර හා දකුණු වෙරළබඩ ප්රදේශවල මුස්ලිම් වෙළෙන්දන් කෙරෙහි පෘතුගීසි පරිපාලකයින් වැඩි වැඩියෙන් සතුරුකම් දැක්වීම හේතුවෙන්, ප්රජාවන් දේශයේ ඇතුළත ප්‍රදේශවලටත් නැගෙනහිර පළාතටත් ගෙන් වී ගියහ — මෙම ජනවිකාස වෙනස අදටත් දිවයින පුරා මූර් පැවැත්ම හැඩගස්වයි. පසුකාලීනව දකුණු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි පිරිස් ප්‍රජාව තවදුරටත් ශක්තිමත් කරමින් විවිධත්වයට පත් කළහ.
ශ්රී ලාංකික මූර්වරුන් කතා කරන්නේ කුමන භාෂාවද?
දමිළ භාෂාව ශ්රී ලාංකික මූර්වරුන්ගේ ප්රධාන කථන භාෂාව වන අතර, විශේෂයෙන් නැගෙනහිර පළාතේ, එනම් ප්‍රජාවට ගැඹුරු ඓතිහාසික මූලයන් ඇති අම්පාර, මඩකලපුව, සහ ත්‍රිකුණාමලය වැනි නගරවල එය වඩාත් කැපී පෙනේ. බටහිර සහ දකුණු පළාත්වල, බොහෝ මූර්වරුන් ඔවුන්ගේ අසල්වාසීන් සමඟ පරම්පරා ගණනාවක් පුරා පැවති එදිනෙදා අන්තර්ක්‍රියාව පිළිබිඹු කරමින් සිංහල භාෂාව ද ප්‍රවීණතාවයෙන් කතා කරති.
අරාබි භාෂාව වෙනස් භූමිකාවක් දරයි: එය එදිනෙදා සංවාදයට වඩා යාච්ඤාවේ සහ ආගමික විශාරදත්වයේ භාෂාව වන අතර, පල්ලි පාසල්වල ඉගැන්වෙන අතර අල් කුරානයේ පාරායනයේදී භාවිත වේ. ආගමික ජීවිතයේ සියවස් ගණනාවක් හරහා ප්රජාවේ දමිළ උපභාෂාවට අරාබි ණයගත් වචන ගණනාවක් ඇතුළු වී ඇති අතර, එමගින් දිවයිනේ වෙනත් ප්රජාවන් කතා කරන දමිළ භාෂාවට වඩා වෙනස් වූ ස්වරූපයක් ඒ සඳහා ලබා දී ඇත.
මූර් සංස්කෘතියේ ඉස්ලාමයේ භූමිකාව කුමක්ද?
ඉස්ලාමය මූර් සමාජ හා ආධ්‍යාත්මික ජීවිතයේ මධ්‍යම සංවිධාන බලවේගයයි. පල්ලිය යනු නැමදුම් ස්ථානයක් පමණක් නොව, ප්රජා රැස්වීම්, ආරවුල් විසඳීම්, පුණ්‍ය දීම්, සහ අධ්‍යාපනයේ කේන්ද්රස්ථානය ද වේ. පල්ලිවලට අනුයුක්ත මදරසා, දමිළ හා සිංහල භාෂා සමඟ සම්භාව්‍ය අරාබි භාෂාව ඉගැන්වීම දිගටම කරගෙන යයි.
ප්රධාන උත්සව — රම්ලාන්, ඊද් අල් ෆිත්ර්, සහ ඊද් අල් අද්හා — සැලකිය යුතු ප්රජා උද්‍යෝගයකින් සමරනු ලැබේ. ඊද් කාලයේදී සියලු පසුබිම්වල අසල්වාසීන්ට නිවෙස් විවෘත කරනු ලබන අතර, ආහාර, විශේෂයෙන් රසකැවිලි සහ ශ්‍රීමත් මස් කෑම, පුළුල් ලෙස බෙදා ගනු ලැබේ. විවාහ උත්සව ඉස්ලාමීය ආගමික අවශ්‍යතා දකුණු ආසියාතික සම්ප්‍රදායන් සමඟ මිශ්ර කරයි: විස්තරාත්මක මෙහෙන්දි, පෙළපාලි, සහ දින ගණනාවක් පුරා පැවැත්වෙන උත්සව භෝජන තවමත් සුලභව දක්නට ලැබේ. මීරා ලෙබ්බේ සාන්තුවරයා සමඟ සම්බන්ධිත මහනුවර මීරා මකාම් මුස්ලිම් පල්ලිය, දිවයින පුරාම මූර්වරුන් බොහෝ වාර ගණනක් පැමිණෙන Meera Makam Mosque Kandy වන්දනා ස්ථානයකි.
සාම්ප්‍රදායික මූර් ආහාර පිසීම කෙබඳුද?
මූර් ආහාර පිසීම අරාබි, දකුණු ඉන්දීය, සහ ශ්රී ලාංකික ආහාර සම්ප්‍රදායන්ගේ හමුවීම් ස්ථානයක පවතී. බත් මත පදනම් වූ ආහාර ප්රධාන වන අතර, බොහෝ විට ගිතෙල් සමඟ පිසින ලද, ප්‍රජාව සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ වෙළඳාම් කළ සම්පූර්ණ කුළුබඩු — කරදමුංගු, කරාබුනැටි, සහ කුරුඳු — සුවඳින් පිරී ඇත. Ceylon black pepper සහ වියළි මිරිස් කුළුබඩුව එකතු කරන අතර, පොල් කිරි ශ්‍රීමත් කෑම් මෘදු කරයි.
ප්‍රාදේශීය විවිධ ආකාරවලින් සකස් කරන බිරියානි, විවාහ හා ආගමික උත්සවවල ගෞරවනීය ආහාරයයි. මැලේ බලපෑමක් ඇති බවට විශ්වාස කෙරෙන කුළුබඩු සහිත පොල් කිරි කස්ටඩ් එකක් වන වටලප්පම්, ප්රජාවේ වඩාත් හඳුනාගත හැකි අතුරුපසයි. මූර් ජනාවාසවල වීදි ආහාරවල බොහෝ විට කෙටි කෑම් දක්නට ලැබේ — මස් රෝල්ස්, ඉස්සෝ වඩේ, සහ කුළුබඩු සහිත පේස්ට්රි — රම්ලාන් කාලයේදී උදෑසනට පෙර විවෘත වන කුඩා සාප්පුවලින් අලෙවි කෙරේ.
අද ශ්රී ලාංකික මූර්වරුන් ජීවත් වන්නේ කොතැනද?
ප්‍රජාව දිවයින පුරා විසිරී පවතින නමුත්, සාන්ද්‍රණය කලාපයෙන් කලාපයට වෙනස් වේ:
- නැගෙනහිර පළාත — ශ්රී ලංකාවේ ඕනෑම දිස්ත්‍රික්කයකට සාපේක්ෂව අම්පාර දිස්ත්රික්කයේ මූර්වරුන්ගේ ප්‍රතිශතය ඉහළම වේ; මඩකලපුව සහ ත්‍රිකුණාමලයේ ද විශාල ප්රජාවන් ඇත.
- බටහිර පළාත — කොළඹ සහ ඒ අවට තදාසන්න ප්‍රදේශ වාණිජය, වෘත්තීය ක්ෂේත්‍ර, සහ දේශපාලනයේ ක්‍රියාශීලී සැලකිය යුතු නාගරික මූර් ජනගහනයක් වාසය කරන ස්ථාන වේ.
- දකුණු වෙරළ — ඓතිහාසිකව අරාබි කුළුබඩු වෙළඳාමේ මධ්‍යස්ථානයක් වූ බේරුවල, බොහෝ දුරට මූර් නගරයක් ලෙස පවතී. ගාල්ල, හම්බන්තොට, සහ තංගල්ලේ එකින් එක ස්ථාපිත ප්රජාවන් ඇත.
- උතුරු මධ්‍යම කලාපය — පුරාණ වෙළඳ මාර්ග ඔස්සේ ඇති නගරවල කුඩා ප්රජාවන් පවතින අතර, එයට Polonnaruwa අවට ප්‍රදේශ ද ඇතුළත් වේ. එහිදී අරාබි වෙළෙන්දන් මධ්‍යකාලීන පොළොන්නරු රාජධානියේදී වාණිජ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන ගිය බව විශ්වාස කෙරේ.
මූර්වරුන් ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය හැඩගැස්වූයේ කෙසේද?
ප්රජාවේ වාණිජ ප්‍රවණතා ගැඹුරින්ම ඓතිහාසිකය. අරාබි වෙළෙන්දන් ණය, දළලාලකරණය, සහ දිගු දුර ගිවිසුම් පිළිබඳ පිරිපහදු කළ ක්‍රමවේද දිවයිනේ වරායවලට හඳුන්වා දුන් අතර, මෙම සම්ප්‍රදාය උරුම කරගත් මූර්වරුන් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ මැණික්, කුළුබඩු, සහ රෙදිපිළි වෙළඳාමේ ආධිපත්‍යය දැරුවෝය. බේරුවලේ මැණික් වෙළඳපොළවල් සහ කොළඹ පිටකොටුවේ කුළුබඩු ගබඩා තවමත් මෙම සලකුණ දරයි.
අද ප්‍රජාව සිල්ලර හා තොග වෙළඳාමේ, දේපළ ව්‍යාපාරයේ, සහ ආනයන-අපනයන අංශයේ කැපී පෙනේ. කොළඹ මුහුදු වීදිය රන් කලාපයේ සහ පිටකොටුව වෙළඳපොළේ මූර් හිමිකාරී ව්‍යාපාර ප්‍රසිද්ධ සලකුණු වේ. කෘෂිකර්මාන්තයේ, නැගෙනහිර පළාතේ මූර්වරුන් බත් හා එළවළු ප්රධාන නිෂ්පාදකයෝ වෙති. මෙම සියලු අංශ හරහා, ප්‍රජාව පුණ්‍යාධාර විශ්වාසයන්, පල්ලි සුබසාධන අරමුදල්, සහ ශිෂ්‍යත්ව වැඩසටහන් වැනි පුණ්‍යාධාර ජාල පවත්වාගෙන යන අතර, එමගින් කණ්ඩායම තුළත් ඉන් බැහැරත් අධ්‍යාපනයට හා ව්‍යවසායකත්වයට සහාය සපයයි.
ශ්රී ලංකාවේ වෙනත් මුස්ලිම් ප්‍රජාවන්ගෙන් මූර් අනන්‍යතාව වෙනස් වන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාවට වෙනස් මූලයන් සහිත කුඩා මුස්ලිම් ප්රජාවන් ද ඇත — ලන්දේසි හා බ්රිතාන්ය යටත්විජිත පරිපාලන සමඟ පැමිණි මැලේ ජාතිකයන්, සහ බ්රිතාන්ය සමයේදී කම්කරුවන් සහ වෙළෙන්දන් ලෙස පැමිණි ඉන්දියානු මුස්ලිම්වරුන්. ශ්රී ලාංකික මූර්වරුන් ඔවුන්ගේ දිගු පදිංචි ඉතිහාසය සහ විශේෂිත අරාබි-පර්සියානු උරුමය, මෙන්ම ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස දමිළ භාෂාව හරහා වෙන් වෙති.
මෙම වෙනස සංස්කෘතිකව වැදගත් වේ: මූර් විවාහ චාරිත්‍ර, ආහාර සම්ප්‍රදායන්, සහ ආගමික විශාරද ජාල, ශ්රී ලාංකික මැලේ ජාතිකයන්ගේ ඒවායින් සියුම් නමුත් අරුත්බර ආකාරවලින් වෙනස් වේ. එසේ වුවද, ප්‍රජාව දෙකම ඉස්ලාම් ආගම බෙදා ගන්නා අතර බොහෝ විට එකම පල්ලි භාවිත කරති. දේශපාලනිකව, ශ්රී ලංකාවේ නිල සංගණනයේදී මූර්වරුන් මැලේ ජාතිකයන්ගෙන් වෙන්ව වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, ඔවුන් ඓතිහාසිකව වෙනස් දේශපාලන පක්ෂ හා සිවිල් සංවිධාන සඳහා සහයෝගය දක්වා ඇත.
ශ්රී ලාංකික මහජන ජීවිතයේ මූර් ප්රජාවේ වර්තමාන තත්ත්වය කුමක්ද?
මූර්වරුන් පාර්ලිමේන්තුවේ, අධිකරණයේ, රාජ්‍ය සේවයේ, සහ සන්නද්ධ හමුදාවල නියෝජනය වී ඇති අතර, නිදහසින් පසු යුගය පුරාම අමාත්‍ය ධුර දරා ඇත. ප්රධාන විශ්වවිද්‍යාල නීතිය, වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව, සහ වාණිජ ක්ෂේත්‍රවල සැලකිය යුතු සංඛ්යාවක් මූර් උපාධිධාරීන් බිහි කරයි.
ප්රජා සංවිධාන — 1924 දී ආරම්භ වූ All Ceylon Moors Association ඉන් ප්‍රමුඛ — අධ්යාපනය, සංස්කෘතික සංරක්ෂණය, සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා දිගටම පෙනී සිටී. පෞද්ගලික මුස්ලිම් පාසල් සහ විද්‍යාල, රාජ්‍ය පාසල් ක්‍රමයට සමගාමීව ක්‍රියාත්මක වන අතර, ආගමික ඉගැන්වීම ප්රධාන ධාරාවේ විෂය මාලාව සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි. ඉස්ලාමීය අනන්‍යතාව සහ වෘත්තීය දියුණුව කෙරෙහි ඇති මෙම ද්විත්ව අවධානය, ප්‍රජාව ප්‍රායෝගිකත්වයෙන් ගමන් කරන ලක්ෂණයකි.
ශ්රී ලංකාවට පැමිණෙන සංචාරකයෙකු ලෙස මූර් සංස්කෘතිය අත්විඳීම කළ හැකිද?
ඔව්, කෘතීමව නොව අව්‍යාජ බවක් දැනෙන ආකාරවලින් කිහිපයක් ඇත. බේරුවලේ මාළු වෙළඳපොළ සහ පැරණි පල්ලි ප්‍රදේශය, තමන්ගේම රිද්මයට ක්‍රියාත්මක වන මූර් වෙරළබඩ නගරයක ශක්තිමත් හැඟීමක් ලබා දෙයි. කොළඹදී, නිව් මූර් වීදිය සහ මුහුදු වීදිය අවට පිටකොටුව දිස්ත්‍රික්කය ස්වාභාවික ඇතුල්වීමේ ස්ථානයයි — කාර්යබහුල, වාණිජමය, සහ කිසිදු සමාව ඉල්ලීමක් නැතිව තමන්ටම විශ්වාසී. පිටකොටුව ඇතුළත් Colombo city tour එකක් සාමාන්‍යයෙන් මූර් වාණිජ කලාපයේ හදවත හරහා ගමන් කරයි.
රම්ලාන් කාලයේදී, විශේෂයෙන් කොළඹ, ගාල්ල, සහ අම්පාරේ මූර් ජනාවාසවල රාත්‍රී ප්‍රමාද වීදි ආහාර දර්ශන, ප්රජාවේ ආහාර සංස්කෘතිය සමඟ අවිධිමත් නමුත් සිහිවටන සහගත හමුවීම් ලබා දෙයි. සංචාරකයින් යාච්ඤා වේලාවන් කෙරෙහි ගෞරවනීය වී, පල්ලි පරිශ්‍රවලට ඇතුළු වන විට නිහතමානීව ඇඳුම් පැළඳුම් ඇඳිය යුතුය.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 4.
