නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය

නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය පොළොන්නරුව පුරාණ නගරයේ ඇති ගෘහනිර්මාණමය වශයෙන් වඩාත්ම සුවිශේෂී ස්මාරකයක් ලෙස සැලකේ. ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසේ අග භාගයේ ඉදිකරන ලද මෙම ගල් මණ්ඩපය සියුම් ශිල්ප කුසලතාව හා ආගමික අරමුණ එකට ගෙන එයි. එහි ඇති ස්තම්භ — ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනත් කිසිම ස්ථානයක නොදැකිය හැකි ආකාරයේ — පොළොන්නරුවේ අනෙකුත් සුවිශේෂී නටබුන් අතරද මෙය ක්ෂණිකව හඳුනාගත හැකි ස්මාරකයක් බවට පත් කරයි.

නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය යනු කුමක්ද?

මණ්ඩපයක් යනු සාම්ප්‍රදායිකව දේශනා හෝ උත්සව වේදිකාවක් ලෙස භාවිත කරන, ස්තම්භවලින් සමන්විත, විවෘත පැති සහිත ගොඩනැගිල්ලකි. නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය ඉදිකරවනු ලැබුවේ ක්‍රි.ව. 1187 සිට 1196 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ නිස්සංක මල්ල රජු විසිනි. එම නිසා එය ඔහුගේ ගෞරවය පිණිස එම නම ලබා ඇත. ආසන්නයේ හමු වූ ගල් ලිපියක් තහවුරු කරන්නේ මෙය රජු පිරිත් — බෞද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථ සජ්ඣායනා — ශ්‍රවණය කළ ස්ථානය බවයි. මෙය රාජකීය වැදගත්කමක් හා භක්තිමය ක්‍රියාකාරකමක් එකට දරන ස්ථානයක් බවට පත් කරයි.

මෙම ස්මාරකය පිහිටා ඇත්තේ දළදා මාලුවේ බටහිර පිවිසුමට ආසන්නයේ ය. දළදා මාලුව යනු පොළොන්නරුවේ පැරණිතම හා වැඩියෙන්ම ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ස්මාරක අඩංගු පූජනීය භූමියයි. මෙම අභ්‍යන්තර පූජනීය ස්ථානයට එහි ඇති සමීපත්වය රජු මෙම ස්ථානයට ලබා දුන් වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි.

ගල් ස්තම්භ මෙතරම් අසාමාන්‍ය වන්නේ ඇයි?

නිස්සංක ලතා මණ්ඩපයේ ග්‍රැනයිට් ස්තම්භ අටම මෙම ස්මාරකය රටේ වෙනත් ඕනෑම ගොඩනැගිල්ලකින් වෙන් කරන විශේෂාංගයයි. සමාන්තර පේළි දෙකක් ලෙස, එක් එක් පේළියේ ස්තම්භ හතර බැගින් සකස් කර ඇති අතර, එක් එක් ස්තම්භය දළ වශයෙන් මීටර් 2.54ක් (අඩි 8 අඟල් 4ක් පමණ) උසැති වන අතර, ඒවා වහලක් රඳවා තැබීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති බව පැහැදිලිය. එහෙත් එම වහලෙහි කිසිම සලකුණක් අද දක්වා නොපවතියි.

ඒවා විශේෂ වන්නේ ඒවායේ හැඩයයි. මෙම කාල වකවානුවේ ශ්‍රී ලාංකික ගෘහනිර්මාණයේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණය වන කෙළින් සැකැස්මට වෙනස්ව, එක් එක් ස්තම්භයේ දණ්ඩ දිගේ වෙනස් ස්ථාන තුනකදී නැමීම් දැකිය හැකි අතර, එය පැළෑටියක දණ්ඩක ස්වාභාවික නැමීම අනුකරණය කරයි. සෑම ස්තම්භයකම ශරීරය නෙළුම් පැළෑටියක දණ්ඩක් නිරූපණය කරන අයුරින් කැටයම් කර ඇති අතර, ඉහළ කැපිටලය විවෘත වෙමින් පවතින නෙළුම් කැකුළක හැඩයට පිපෙයි. ශ්‍රී ලාංකික පුරාණ ස්මාරක පිළිබඳ ප්‍රමුඛතම විශාරදයන් අතුරින් කෙනෙකු වන පුරාවිද්‍යාඥ සේනාරත් පරණවිතාන මහතා, මේවා මෙරට ඇති මෙම විශේෂිත මූර්ති සම්ප්‍රදායේ හොඳම උදාහරණ ලෙස සැලකුවේය.

නෙළුම් මෝස්තරය අහම්බයක් නොවේ. බෞද්ධ සංකේතවාදයේ දී, නෙළුම මනුෂ්‍යත්වයේ පාරිශුද්ධත්වය, අධ්‍යාත්මික අවබෝධය, හා භෞතික තත්ත්වයන්ගෙන් බුද්ධත්වය මතු වීම නියෝජනය කරයි — රජු විසින් ශුද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථ ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා ඉදි කරන ලද මණ්ඩපයකට මෙය මුළුමනින්ම ගැළපෙන සංකේතයකි.

මෙම ස්ථානයේ වෙනත් මොනවා දැකගත හැකිද?

උස් කළ ගල් වේදිකාවේ මධ්‍යයේ, නෙළුම් ස්තම්භ වලින් වට වී, කුඩා ගල් දාගැබක් පිහිටා ඇත. එහි ඉහළ කොටස සියවස් ගණනාවක් ගත වීමත් සමඟ නැති වී ගොස් ඇති නමුත්, පාදකය තවමත් කැටයම් කරන ලද අලංකාරාත්මක පටියක් රඳවාගෙන ඇත. මෙම වේදිකාව පහත් ගල් වැටකින් වට කර ඇති අතර, ඇතුළුවීම එක් ගල් දොරටුවක් හරහාය. අලංකාරවත් ස්තම්භවලට හිතාමතාම ප්‍රතිවිරුද්ධව, දොරටුව මුළුමනින්ම සරලය — මෙම ගෘහනිර්මාණ තේරීම නෙත ඇතුළතට, කැටයම් කරන ලද ස්තම්භ දෙසටත් ඉන් ඔබ්බෙහි ඇති දාගැබ දෙසටත් යොමු කරයි.

සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, මෙය කුඩා පරිමාණයක පැවතීම සැලකිල්ලට ගනිමින්ද, හොඳින් සැලසුම් කරන ලද, අරමුණු සහගත, දෘශ්‍යමානව එකාකාරී පූජනීය අවකාශයක හැඟීමක් ජනිත කරයි.

නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය පිහිටා ඇත්තේ හරියටම කොහේද?

මෙම මණ්ඩපය පිහිටා ඇත්තේ පොළොන්නරුව පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පැරණිතම හා වඩාත්ම පූජනීය කලාපය වන දළදා මාලුව සංකීර්ණය තුළයි. එය මෙම වට්ටම්මෙහි බටහිර පිවිසුමට ආසන්නයේ පිහිටා ඇති අතර, එම දිශාවෙන් පිවිසෙන සංචාරකයෙකුට හමුවන පළමු වැදගත් ස්මාරකවලින් එකක් බවට පත් කරයි. පුළුල් පොළොන්නරුව රක්ෂිතය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානයක් වන අතර, පුරාවිද්‍යා උද්‍යානය ආවරණය කරන ප්‍රවේශ ප්‍රවේශ පත්‍ර නිස්සංක ලතා මණ්ඩපයට ප්‍රවේශය ද ඇතුළත් කරයි.

සංචාරය කිරීමට සුදුසුම කාලය කුමක්ද?

උතුරු මැද පළාතේ වැසි ප්‍රමාණය අඩු වන අතර ගල් නටබුන් පයින් ගවේෂණය කිරීම පහසු වන මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා කාලය තුළ පොළොන්නරුවට සංචාරය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. උදෑසන — දළ වශයෙන් පෙරවරු 10ට පෙර — පැමිණීම නිර්දේශ කරනුයේ දහවල් තාපය මග හැරීමටත්, දළදා මාලුව බොහෝ දුරට විවෘතව පැවතීම නිසා සෙවනක් සීමිත වීමෙනුත්ය. මෙම ස්ථානය වසර පුරා විවෘතව පවතින අතර, වැඩියෙන් වැසි වැටෙන මාසවලද නටබුන් වෙත ප්‍රවේශ විය හැකි වුවද, දැඩි වැසි වැටීමෙන් පසු මාර්ග ලිස්සා යා හැකිය.

කොළඹ සිට පොළොන්නරුවට යන්නේ කෙසේද?

පොළොන්නරුව කොළඹට ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර් 215ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මාර්ගයෙන් ගමන් කරන විට, වාහන තදබදය මත රඳා පවතිමින් පැය හතරේ සිට පහ දක්වා කාලයක් ගතවේ. කොළඹ කොටුවේ සිට පොළොන්නරුවට සෘජු දුම්රිය සේවාවක් පවතින අතර, එයද සමාන කාලයක් ගත වන අතර, පහසු හා දර්ශනීය විකල්පයක් සපයයි. බොහෝ සංචාරකයින් උතුරු-මධ්‍යම කලාපය හරහා බහු-දින සංචාරක සැලැස්මක කොටසක් ලෙස පොළොන්නරුව, සීගිරිය, දඹුල්ල, හා අනුරාධපුර වැනි අනෙකුත් සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණ ස්ථාන සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි.

නිස්සංක ලතා මණ්ඩපය නැරඹීම සඳහා ඉඟි

• පහසුවෙන් ගලවාගත හැකි පාවහන් පැළඳගන්න, මන්ද දළදා මාලුව තුළ ඇතැම් ප්‍රදේශවල පූජනීය භූමියට ගරු කිරීම පිණිස ඒවා ගැලවීම අවශ්‍ය විය හැකිය.
• ජලය සහ හිරු ආවරණ ක්‍රීම් රැගෙන යන්න — පුරාවිද්‍යා කලාපයේ ස්වාභාවික සෙවන ඉතා අල්පය.
• බලපත්‍රලාභී මාර්ගෝපදේශකයෙකු නෙළුම් ස්තම්භ පිටුපස ඇති සංකේතවාදය සහ දළදා මාලුවේ පුළුල් සැලැස්ම පිළිබඳ ඔබේ අවබෝධය සැලකිය යුතු ලෙස ගැඹුරු කළ හැකිය.
• ස්ථාන පිවිසුමට ආසන්නයේ පිහිටි පොළොන්නරුව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, නටබුන් නැරඹීමට පෙර නගරයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ ප්‍රයෝජනවත් පසුබිම් තොරතුරු සපයයි.
• රක්ෂිතය පුරාම ඡායාරූප ගැනීම අවසර ඇත; උදෑසන ආලෝකය මණ්ඩපයේ ගල් මතුපිටට හොඳින් වැටෙයි.