12 වන සියවසේ එකම ග්රැනයිට් ගල් කුට්ටියකින් කැටයම් කරන ලද ගල් විහාරය, ආසියාවේ කොතැනක වුවද ගල් කැටයම් බෞද්ධ මූර්ති කලාවේ විශිෂ්ටතම නිදර්ශනයක් ලෙස සැලකේ. පුරාණ රාජකීය නගරය වන පොළොන්නරුව තුළ පිහිටා ඇති මෙය, යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක කොටසක් වන අතර විද්වතුන්, වන්දනාකරුවන් සහ සංචාරකයින් සමානව ආකර්ෂණය කරයි. මෙම නාමයේ සිංහල අර්ථය සරලව "ගල් විහාරය" වුවද, මෙහි ශිල්පීය නිමාව කිසිසේත් සරල නොවේ.
ගල් විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?
පළමුවන පරාක්රමබාහු රජු (ක්රි.ව. 1153–1186 දක්වා පාලනය කළ) ශ්රී ලංකාව නැවත එක්සත් කර, ථේරවාද බුද්ධාගම දිවයිනේ ප්රමුඛතම සම්ප්රදාය බවට පත් කිරීමේ ඔහුගේ පුළුල් වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස ගල් විහාරය ඉදිකරවීය. මුලින් උතුරු විහාරය, හෙවත් උත්තරාරාමය, ලෙස හැඳින්වූ මෙම සංකීර්ණය රාජකීය නගරයේ උතුරු කෙළවරේ විශාල ගල් සංස්ථාගාරයක් ලෙස සැලසුම් කර තිබුණි. ප්රධාන වශයෙන් ථේරවාද සන්දර්භයක් තුළ පිහිටුවා තිබුණද, ගල් විහාරයේ රූප වින්යාසය මහායාන බලපෑම් ද පිළිබිඹු කරයි — විශේෂයෙන් විජ්ජාධර ගුහාවේ රූප රටාවේ — එය 12 වන සියවසේ ශ්රී ලංකාව තුළ ගලා ගිය ධර්මීය ප්රවාහයන්හි කැපී පෙනෙන වාර්තාවක් බවට පත් කරයි.
වරක් එක් එක් රූපය වට කරගෙන තිබූ ගඩොල් සිහසුන් දිගු කලක සිට කඩාවැටී ඇතත්, ඒවායේ ගල් පදනම් තවමත් පවතින අතර, එක් එක් මූර්තිය මුලින් විශේෂිත ව්යුහයක් තුළ තබා තිබූ බවත්, වර්තමානයේ මෙන් විවෘතව පරිසරයට නිරාවරණය වී තිබී නැති බවත් එමගින් තහවුරු වේ.
ගල් විහාරයේදී ඔබට කුමක් දැකගත හැකිද?
මෙම සංකීර්ණය, දිග වශයෙන් දළ වශයෙන් මීටර 27ක් වන උතුරට මුහුණලා ඇති ග්රැනයිට් මුහුණතක් ඔස්සේ සකස් කර ඇති ගල් කැටයම් කළ සිහසුන් හතරකින් සමන්විත වේ. වමේ සිට දකුණට ගමන් කරන විට, සංචාරකයින්ට තමන්ගේම මූර්ති ස්වභාවයක් සහිත වෙනස් අවකාශ හතරක් හමුවේ.
විජ්ජාධරයන්ගේ ගුහාව
වම්පස ඇති සිහසුනේ මෙම ස්ථානයේ ධර්මීය වශයෙන් වඩාත්ම සංකීර්ණ රූප අඩංගු වේ. dhyana mudra (ධ්යාන මුද්රාව) හි වාඩි වී සිටින විශාල බුදු පිළිමයක් පිටුපස බිත්තියේ ප්රමුඛව පෙනී සිටින අතර, ප්රධාන රූපයට ඉහළින් සහ දෙපසින් කැටයම් කරන ලද කුඩා අර්ධ-උස් සහිත බුදු රූප හතරක් එයට එකතු වේ. විද්වතුන් මධ්යම රූපය වයිරෝචන හෝ ධර්මධාතු — මහායාන සම්ප්රදායේ විශ්ව බුදුරජාණන් — ලෙස අර්ථකථනය කරන අතර, ධ්යානි මුද්රාවේ සිටින වටා ඇති රූප හතර විශ්වයේ දිශාවන් හතර නියෝජනය කරයි. සියල්ල එකතු වී ධර්මකාය, හෙවත් සර්වව්යාප්ත ධර්ම ශරීරය, ප්රකාශ කරන බව වටහාගනු ලැබේ.
හාරාගත් ගුහාව
වහාම දකුණට, කුඩා හාරාගත් කුටියක ගල් මුහුණතින්ම කැටයම් කරන ලද තවත් ධ්යාන ඉරියව්වෙන් වාඩි වී සිටින බුදු පිළිමයක් ඇත. මෙම රූපය විජ්ජාධර ගුහාවේ ඇති රූපයට වඩා පරිමාණයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස සුළුය. පිවිසුම ඉදිරිපිට, පුරාණ මණ්ඩපයක ගල් පදනම් තවමත් දැකගත හැකි අතර, මෙම සිහසුනට සහ ඊළඟ සිහසුනට අතර පළමුවන පරාක්රමබාහු රජුගේ ආගමික ප්රතිසංස්කරණ පිළිබඳ විස්තර සටහන් කර ඇති වැදගත් ගල් ශිලා ලේඛනයක් තිබේ.
සිටින රූපයේ ගුහාව
සිටගත් බුදු පිළිම දළ වශයෙන් මීටර 7ක් උසට නැගී සිටින අතර, එය padmasana ලෙස හැඳින්වෙන නෙළුම් පුටුවක් මත ස්ථානගත කර ඇත — මෙය ඓතිහාසික, භූමික බුදුරජාණන් නියෝජනය කිරීමකට වඩා රූපයේ අද්භූත ස්වභාවය පෙන්නුම් කරන විස්තරයකි. සම්ප්රදායික ඉරියව්වකට වඩා පපුවේ හරස් කරගත් පිළිමයේ අත් තැබීම, සියවසකටත් වැඩි කාලයක් තිස්සේ විද්වත් විවාදයට හේතු වී ඇත. සමහර පර්යේෂකයින් මෙම රූපය, ඓතිහාසික බුදුරජාණන්ගේ භක්තිමත් උපස්ථායක වූ ආනන්ද හිමියන් ලෙස හඳුනාගනිමින්, ටිකක් දුක්බරිත මුහුණේ ඉරියව්ව සහ අසාමාන්ය අත් තැබීම දකුණේ ඇති පෙළසෙව් බුදු පිළිම අසළ වැලපීමේ සලකුණු ලෙස පෙන්වා දෙයි. අනෙක් අය එය සරලව බුදුරජාණන් තමන්ගේම තවත් නියෝජනයක් බවට පමණක් තර්ක කරයි. මෙම ප්රශ්නය තවමත් විසඳී නොමැති අතර, එයම මෙම ස්ථානයේ බුද්ධිමය උනන්දුව වැඩි කරයි.
පෙළසෙව් රූපයේ ගුහාව
සිහසුන් හතර අතරින් වහාම ඇස ගැටෙන, පෙළසෙව් බුදු පිළිම ගල් මුහුණත දිගේ දළ වශයෙන් මීටර 15ක් දිගට විහිදේ. මෙය සාමාන්ය විශ්රාමයක සැහැල්ලු ඉරියව්වක සිටින රූපයක් නොවේ: ටිකක් වෙන් වූ පාදවල ස්ථානගත කිරීම සහ සන්සුන් මුහුණේ ඉරියව්ව parinirvana — පුනරුත්පත්ති චක්රයෙන් ඔබ්බට බුදුරජාණන්ගේ අවසන් පිරිනිවන් — පෙන්නුම් කරයි. මුහුණේ සියුම් හැඩගැස්වීමේ සිට ශරීරය පුරා සිවුරේ නැමුම් සියුම් ලෙස නිරූපණය කිරීම දක්වා, මෙම කැටයම එහි විස්තරාත්මක බව අතින් අසාමාන්ය ලෙස විශිෂ්ටය. එය ශ්රී ලංකාවේ විශාලතම සහ හොඳින්ම සංරක්ෂණය කරන ලද පෙළසෙව් බුදු රූප අතර එකකි.
ගල් විහාරය ගොඩනැගූ ශිල්පීන් කෙතරම් දක්ෂද?
ගල් විහාරයේ ගල් කැටයමේ ගුණාත්මකභාවය, ශ්රී ලංකාවේ දිගු බෞද්ධ මූර්ති කලා සම්ප්රදායේ ප්රමිතීන්ට සාපේක්ෂව ගත්තද, අසාමාන්ය ලෙස විශිෂ්ටය. ශිල්පීන් නොවරදවාම ජීවමාන ග්රැනයිට් තුළට කැටයම් කළේය — වැරදීමට කිසිදු ඉඩක් නැති, අඛණ්ඩ තාක්ෂණික ප්රවීණතාවයක් අවශ්ය කරන ද්රව්යයකි. එක් එක් රූපයේ අනුපාතික ප්රමාණ, මුහුණේ ලක්ෂණවල සියුම් විස්තරාත්මක බව, සහ එකිනෙකට වෙනස් රූප හතරක් හරහා පරිමාණය විශ්වාසයෙන් හසුරුවා ඇති ආකාරය, ඉතා විශේෂිත කලාකරුවන් සමූහයක් තම ශිල්පයේ උච්චතම අවස්ථාවේදී ක්රියාත්මක වූ බවට හැඟවේ. ශ්රී ලංකාවේ වෙනත් කිසිම තැනක මෙවැනි ගල් කැටයම් බෞද්ධ මූර්ති එකතුවක් නොමැත.
අද ගල් විහාරයේ ආගමික වැදගත්කම කුමක්ද?
ගල් විහාරය තවමත් ක්රියාකාරී බෞද්ධ වන්දනා ස්ථානයක් ලෙස පවතී. වසර පුරාම වන්දනාකරුවන් පැමිණෙන අතර, භක්තිමය ක්රියාකාරකම් උච්චතම අවස්ථාවට පත්වන පෝය (පුන් පෝය) දිනවලදී මෙම ස්ථානයට විශේෂ වැදගත්කමක් හිමිවේ. සිහසුන් වෙත ළං වීමට පෙර සංචාරකයින් සපත්තු ගලවා, රුචිසම්පන්නව ඇඳුම් අඳින අතර, යෝග්ය නිහඬතාවයක් සහ ගෞරවයක් ඇතිව හැසිරෙන බවට අපේක්ෂා කෙරේ. නම් කරන ලද නැරඹුම් ප්රදේශයෙන් ඡායාරූප ගැනීමට අවසර ඇතත්, කැටයම් ළඟින් ෆ්ලෑෂ් ඡායාරූප ගැනීම සාමාන්යයෙන් නිර්දේශ නොකෙරේ.
මෙම ස්ථානය, පොළොන්නරුව පුරාණ නගර සංකීර්ණයේ ආසන්නයේ පිහිටි විශාල ස්තූපය වන කිරි වෙහෙර හි පුළුල් ශුද්ධ භූමි දර්ශනයට ද සෘජුවම සම්බන්ධ වන අතර, මෙම මුළු ප්රදේශයම ඒකාබද්ධ භක්තිමය ප්රදේශයක් ලෙස සැලසුම් කර ඇති බවට හැඟීම තවදුරටත් ශක්තිමත් කරයි.
කොළඹ සිට ගල් විහාරයට යන්නේ කෙසේද?
පොළොන්නරුව කොළඹට ඊසාන දෙසින් දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 215ක් දුරින් පිහිටා ඇත. මාර්ගයෙන් ගියහොත්, මගීන් තදබදය අනුව මෙම ගමන පැයවල 4ත් 5ත් අතර කාලයක් ගත කරයි. කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානයේ සිට පොළොන්නරුව දුම්රිය ස්ථානය දක්වා දුම්රිය සේවා ධාවනය වන අතර, අන්තර්නගර සේවාවකින් ගමන දළ වශයෙන් පැය 6ක් ගත කරයි; දුම්රිය ස්ථානයේ සිට පුරාවිද්යා උද්යානය දක්වා කෙටි ටුක්ටුක් ගමනක් පමණි. බොහෝ සංචාරකයින් සිගිරිය සහ දඹුල්ල ද ඇතුළත් වන සංස්කෘතික ත්රිකෝණයේ චාරිකාවක කොටසක් ලෙස පැමිණෙන අතර, සාමාන්යයෙන් පොළොන්නරුව තුළ හෝ ඒ අවට රාත්රි එකක් හෝ දෙකක් ගත කරති. ගල් විහාරය පිහිටා ඇත්තේ පොළොන්නරුව පුරාවිද්යා උද්යානයේ උතුරු කොටසේ වන අතර, උද්යානයට ඇතුළුවීමට සංස්කෘතික ත්රිකෝණ කාර්යාලයෙන් හෝ පිවිසුමේ ඇති බලයලත් ප්රවේශ පත්ර ස්ථානයකින් ප්රවේශ පත්රයක් අවශ්ය වේ.
ගල් විහාරයට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?
මෙම ස්ථානය වසර පුරාම විවෘතව පවතී. මැයි සහ සැප්තැම්බර් අතර වියළි කාලගුණය, උද්යානයේ විවෘත අංශ සංචාරය කිරීමට සාමාන්යයෙන් වඩාත්ම සුව පහසු තත්ත්වයන් ලබා දෙන අතර, එහිදී ආර්ද්රතාවය අඩු වන අතර හිරු එළිය පුරෝකථනය කළ හැකි වේ. උදෑසන පැය — පෙරවරු 9ට පෙර — ඡායාරූප ගැනීමට සහ විශාල සංචාරක කණ්ඩායම් පැමිණීමට පෙර මෙම ස්ථානය අත්විඳීමට වඩාත් සුදුසුය. උතුරු-මධ්යම පළාතේ දිනයේ මැද භාගයේ සැලකිය යුතු රත් කාලගුණයක් අත්විඳින බැවින්, වර්ෂයේ ඕනෑම කාලයක ජලය රැගෙන යාම සහ තොප්පියක් පැළඳීම ප්රායෝගික උපදෙසකි.
අවට ස්ථාන
කි.මී. 25ක් පමණ ඇතුළත ස්ථාන 9, ළඟම ඒවා මුලින්.
- Nissanka Mallas Palaceකි.මී. 1ට අඩු
- Alahana Pirivenaකි.මී. 1ට අඩු
- Audience Hallකි.මී. 1ට අඩු
- Lotus Pond (Ancient Nelum Pokuna)කි.මී. 1ට අඩු
- Kiri Vehera Stupaකි.මී. 1ට අඩු
- Thivanka Image Houseකි.මී. 1ට අඩු
- නිස්සංක ලතා මණ්ඩපයකි.මී. 1ට අඩු
- Pulasthi Statueකි.මී. 1ට අඩු
- Polonnaruwa දුම්රිය ස්ථානයකි.මී. 1ට අඩු
ආශ්රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 6.

