සෑම වසරකම පෙබරවාරි 4වන දින, 1948 දී බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස ලැබූ දිනය සිහිපත් කරමින් ශ්රී ලංකාව නතර වී සිටියි. සන්සුන් ලෙස බලය හුවමාරු වීමකින් ආරම්භ වූ මෙය, කොළඹ සිට කුඩාම ගම්මානය දක්වා පිරිසිදු උත්සව, විමර්ශනාත්මක සහ සාමූහික අභිමානයෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කරනු ලබන දිවයිනේ වැදගත්ම ජාතික අවස්ථාවක් බවට පත්ව ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ නිදහස් දිනයේදී සිදුවන්නේ කුමක්ද?
ජාතික උත්සවයේ ප්රධාන අවස්ථාව කොළඹදී සිදුවන අතර, එහිදී විශාල පොදු ප්‍රේක්ෂකයින් සහ දේශීය රූපවාහිනී ප්‍රේක්ෂකයින් ඉදිරියේ විධිමත් ලෙස සැලසුම් කළ උත්සවයක් පැවැත්වේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් ජාතික ධජය එසවීම සිදු කරන අතර, සාම්ප්‍රදායික පහන් දැල්වීම සමඟ ජාතික ගීය ගායනා කරනු ලැබේ — මෙය පුරවැසි උත්සවයක් සමඟ ශ්රී ලාංකේය සම්ප්‍රදායේ ආලෝකය හා දැනුම පිළිබඳ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් සංස්කෘතික සංකේතවාදය ඒකාබද්ධ කරන ක්‍රියාවකි.
ඉන්පසු ශ්රී ලංකා යුධ හමුදාව, නාවික හමුදාව, ගුවන් හමුදාව, පොලිසිය සහ සිවිල් ආරක්ෂක බළකාය නියෝජනය කරන බලඇණි සහභාගී වන හමුදා පෙළපාලියක් පැවැත්වේ. මෙම ප්‍රදර්ශනය සේවය කරන්නන්ට ගෞරවයක් මෙන්ම ජාතික සමගියේ සංදර්ශනයක් ද වේ. සිංහල, දෙමළ, මුස්ලිම් සහ බර්ගර් යන දිවයිනේ විවිධ ප්‍රජාවන් නියෝජනය කරන සංස්කෘතික අංග, සාම්ප්‍රදායික නර්තන සහ රටේ ප්රධාන ආගම් හතරෙන්ම ආගමික වතාවත් වැඩසටහනට අනුකලනය කර ඇත.
ජනාධිපතිවරයා ජාතික මට්ටමින් විකාශය වන දේශනයක් පවත්වන අතර, සාමාන්යයෙන් එහිදී පසුගිය වසර තුළ රජය විසින් සාක්ෂාත් කරගත් ජයග්‍රහණ සමාලෝචනය කරමින්, ජාතික වැදගත්කමක් ඇති කරුණු මතු කරමින් සහ රටේ අඛණ්ඩ ප්‍රගතිය සඳහා එකට වැඩ කරන ලෙස පුරවැසියන්ට ආමන්ත්‍රණය කරයි. නිදහස සඳහා දායක වූ සහ ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් ඉතිහාසයට දායක වූ ජාතික වීරවරුන් සිහිපත් කරමින් මිනිත්තු දෙකක නිශ්ශබ්දතාවයක් නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ.
කොළඹින් ඔබ්බට, සෑම දිස්ත්රික්කයකම පාසල්, රාජ්ය කාර්යාල සහ පොදු ස්ථානවල ධජාරෝහණ උත්සව පැවැත්වේ. ප්‍රදේශවාසීන් විසින් තමන්ගේම සංස්කෘතික අවස්ථා සංවිධානය කරන අතර, රාජ්ය ගොඩනැගිලි රන්වන්, කොළ සහ තැඹිලි-රතු යන ජාතික වර්ණවලින් ආලෝකමත් කරනු ලැබේ.
ශ්රී ලංකාවේ නිදහස් දිනය පිටුපස ඇති ඉතිහාසය කුමක්ද?
එවකට සිලෝන් නමින් හැඳින්වූ ශ්රී ලංකාව, 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින බ්‍රිතාන්‍යයෙන් විධිමත් ලෙස නිදහස ලබා ගත්තේය. මෙම අවස්ථාව දශක ගණනක දේශපාලන අරගල, ආයාචනා සහ සාකච්ඡා අනුගමනය කරමින් සන්නද්ධ ගැටුමකින් තොරව සාක්ෂාත් කරගනු ලැබූ අතර, පරිපාලන අඛණ්ඩතාව පවත්වාගෙන යමින් ස්වෛරී බලය තේරී පත් වූ රජයකට පැවරූ ආණ්ඩුක්රම ව්‍යවස්ථාමය ක්‍රියාවලියක් තුළින් සාක්ෂාත් කර ගනු ලැබීය.
ජාතියේ පියා ලෙස පුළුල් ලෙස හැඳින්වෙන ඩොන් ස්ටීවන් සේනානායක, රටේ පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා බවට පත් විය. ඔහු සිලෝන් ජාතික කොංග්‍රසය සහ පසුව එක්සත් ජාතික පක්ෂය මෙහෙයවමින් නිදහස් ව්‍යාපාරයේ අවසාන අදියර හරහා, බලයේ සාමකාමී හුවමාරුවක් සුරක්ෂිත කරගත්තේය. යටත් විජිත ව්‍යාප්තියට විරුද්ධ වූ මීට පෙර සිටි මහනුවර යුගයේ චරිතවල උරුමය ද මෙම දිනයේදී ගෞරවයට පාත්‍ර වන අතර, 1948 වසර ප්‍රතිරෝධයේ සහ ඔරොත්තු දීමේ වඩාත් දිගු අඛණ්ඩතාවක් තුළ ස්ථානගත කරයි.
නිදහස ලැබූ විට, සිලෝනය පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අතර, එලිසබෙත් දෙවන රැජින, ආණ්ඩුකාරවරයකු විසින් නියෝජනය කරන රාජ්ය නායිකාව ලෙස කටයුතු කළාය. 1972 මැයි 22 වන දින, නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් යටතේ සිලෝනය ශ්රී ලංකා ජනරජය බවට පත් වූ විට එම සම්බන්ධතාවය වෙනස් වූ අතර, ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් මීට පෙර දරන ලද භූමිකාව භාර ගනිමින් විලියම් ගෝපල්ලව රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත් විය.
සිලෝන් නාමයෙන් ශ්රී ලංකාව ලෙස නැවත නම් කිරීම එයම සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේ ප්‍රකාශයක් විය — යටත් විජිත යුගයේ නියමයෙන් වෙනස්, දිවයිනේම භාෂා සහ සාහිත්‍යයේ මුල් බැසගත් පුරාණ නාමයක නැවත හිමිකම් කියන ක්‍රියාවකි.
ප්රධාන නිදහස් දින උත්සව පැවැත්වෙන්නේ කොහේද?
නිල ජාතික උත්සවය ස්ථාන අතර මාරුවෙන් මාරුවට පැවැත්වුනද, ප්රධාන අවස්ථාව ස්ථිර වශයෙන් කොළඹ විසින් සත්කාරකත්වය දරනු ලැබේ. කොළඹ 7, සිනමන් ගාඩන්ස් හි පිහිටි නිදහස් චතුරශ්රය (නිදහස් අනුස්මරණ ශාලාව) ඓතිහාසිකව වඩාත්ම සම්බන්ධිත ස්ථානයයි. මහනුවර රජවරුන්ගේ ශ්‍රවණාගාරයේ ශෛලියෙන් ඉදි කරන ලද එය, නිදහස ලැබූ දිනයේදීම විවෘත කරනු ලැබූ අතර, එම අවස්ථාවේ බලගතු වාස්තු විද්‍යාත්මක සංකේතයක් ලෙස පවතී.
පෙබරවාරි 4 වන දිනට ආසන්න දිනවලදී කොළඹ නගර දර්ශනය උත්සවීය ස්වභාවයක් ගනී, ප්රධාන මාර්ග දිගේ ධජ සහ බැනර් ප්‍රදර්ශනය කරනු ලබන අතර රාත්‍රියේ රාජ්ය ගොඩනැගිලි ආලෝකමත් කරනු ලැබේ. මෙම කාලය තුළ නගරයේ සිටින සංචාරකයින්ට ප්රධාන අවස්ථාවට පෙර දිනවල, බොහෝවිට ගාලු පාර සහ ඒ අවට වීදි දිගේ දැකිය හැකි හමුදා පෙළපාලියේ පෙරහුරු නැරඹිය හැකිය.
ප්රාදේශීය උත්සව පළාත් නවයම පුරා එකවර පැවැත්වේ. ගාල්ල, මහනුවර, යාපනය, ත්‍රිකුණාමලය සහ අනුරාධපුරය එක් එක් තමන්ගේම ධජාරෝහණ සහ සංස්කෘතික වැඩසටහන් පවත්වන අතර, එය කේවල අගනුවර අවස්ථාවකට වඩා සැබවින්ම දිවයින පුරාම විහිදෙන අවස්ථාවක් බවට පත් කරයි.
ශ්රී ලංකාවට පැමිණෙන සංචාරකයින්ට නිදහස් දිනය අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?
පෙබරවාරි 4 ජාතික රජයේ නිවාඩු දිනයකි. රාජ්ය කාර්යාල, බැංකු සහ බොහෝ වෙළඳසැල් දිනය සඳහා වසා දමනු ලැබේ. සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන, අවන්හල් සහ හෝටල් විවෘතව පවතින නමුත්, කාර්ය මණ්ඩලය අඩු විය හැකිය. ඔබ එදින කොළඹ සිටින්නේ නම්, උදෑසන වේලාවන්හිදී නිදහස් චතුරශ්රය අවට සහ පෙළපාලි මාර්ග දිගේ මාර්ග වසා දැමීම් බලාපොරොත්තු විය යුතුය. උත්සව ප්‍රදේශය අසල පොදු ප්‍රවාහන සේවා නිතර බාධා ඇති වේ.
සංචාරකයින් සඳහා, මෙම දිනය ශ්රී ලාංකේය පුරවැසි ජීවිතයේ සහ ජාතික අනන්‍යතාවයේ දුර්ලභ දොරටුවක් විවර කරයි. විශේෂයෙන්ම මහනුවර නර්තනය, සාම්ප්‍රදායික බෙර වාදනය සහ විවිධ ප්රදේශවල ජනකලා ඇතුළත් වන සංස්කෘතික ප්‍රදර්ශන, සැබවින්ම නැරඹීමට වටිනා ඒවාය. ඔබ කොළඹ නොසිටින්නේ නම්, පන්සල්, පාසල් සහ නගර ශාලාවල පැවැත්වෙන ප්රාදේශීය ධජාරෝහණ උත්සව අවිධිමත්, ප්‍රවේශ විය හැකි සහ කුතුහලයෙන් පැමිණෙන සංචාරකයින්ට උණුසුම් ලෙස සාදරයෙන් පිළිගනී.
මෙම කාලය ආශ්‍රිතව ශ්රී ලංකාවට ගමන් කිරීම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ රටේ විශාල කොටසක් හොඳ කාලගුණයක් ඇති සමයක දිවයින අත්විඳීමයි. බටහිර සහ දකුණු වෙරළ තීරයේ වියළි කාලගුණය පවතින අතර, හෝටන් තැන්න වැනි උස් බිම් ගමනාන්ත සාමාන්යයෙන් පෙබරවාරි මස මුල් භාගයේදී පැහැදිලි සහ ප්‍රවේශ විය හැකි ලෙස පවතී.
ශ්රී ලංකාවේ නිදහස් ව්‍යාපාරය කලාපයේ අනෙකුත් ව්‍යාපාර හා සසඳන්නේ කෙසේද?
ආසියාවේ යුද්ධයෙන් පසු යටත් විජිත විමුක්ති රැල්ලේ සිලෝනයේ නිදහසට යන මාර්ගය වඩාත්ම සාමකාමී එකක් විය. 1947 අගෝස්තු මාසයේදී එකවර සාක්ෂාත් කරගනු ලැබූ සහ බෙදීමේ කැළඹිලි සමඟ සිදු වූ ඉන්දියාවේ නිදහසට වෙනස්ව, සිලෝනයේ බලය හුවමාරුව කිසිදු සැලකිය යුතු ප්‍රචණ්ඩත්වයක් හෝ විශාල පරිමාණයේ ජනගහන අවතැන් වීමක් සමඟ සිදු නොවීය. සේනානායක ආණ්ඩුක්රම ව්‍යවස්ථාමය මාර්ග හරහා බ්රිතාන්ය රජය සමඟ සෘජුව සාකච්ඡා කළ අතර, හුවමාරුව සාපේක්ෂ සන්සුන් වාතාවරණයක් තුළ ඉදිරියට ගියේය.
මෙයින් අදහස් වන්නේ කිසිදු අසහනයක් හෝ ආතතියක් නොතිබූ බවක් නොවේ; දෙමළ ප්‍රජාවන්ගේ සහ ඉන්දියානු සම්භවයක් ඇති වතු කම්කරුවන්ගේ නියෝජනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය නිදහස ලැබූ අවස්ථාවේදී විවාදයට භාජනය වූ අතර, ඉදිරි දශක කිහිපය පුරාම එය සජීවී ගැටලුවක්ව පැවතුණි. මෑත වසරවල නිදහස් දින දේශනවල, උත්සවාකාර කතාවට සමගාමීව මෙම සංකීර්ණතා පිළිගනිමින්, මෙම දිනය වාර්ගික ජයග්‍රාහී මනස්ථාවකට වඩා ජාතික සමගිය සඳහා වූ අවස්ථාවක් ලෙස සකස් කර ඇත.
නිදහස් දිනය හා සම්බන්ධ විශේෂ චාරිත්‍ර හෝ ආහාර තිබේද?
පවුල් බොහෝවිට රූපවාහිනී උත්සවය එකට නැරඹීම සඳහා රැස් වේ. පාසල් විසින් පෙබරවාරි 4 වන දිනට ආසන්න දිනවල රචනා තරග, චිත්‍ර තරග සහ සංස්කෘතික ප්‍රදර්ශන පවත්වනු ලබන අතර, එමගින් තරුණ පරපුර සඳහා මෙම අවස්ථාව විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. සාම්ප්‍රදායික ශ්රී ලාංකේය රසකැවිලි බහුලව සකස් කර බෙදා හදා ගනු ලැබේ; ලන්දේසි යුගයේ මූලාරම්භයක් ඇති, තෙල් ලා බැදපු දැළි විදියට ඇති උත්සව කෑම වර්ගය වන කොකිස්, කැවුම් සහ ආළුවා සමඟ බොහෝ නිවාස උත්සවවලදී දක්නට ලැබේ.
ජාතික ඇඳුම — කාන්තාවන් සඳහා සුදු ජාතික සාරිය සහ පිරිමින් සඳහා සුදු ජාතික ඇඳුම — නිල උත්සවවලදී සහ පොදු අවස්ථාවලට සහභාගී වන අයගේ ඇඳුම ලෙස සාමාන්යයෙන් පළඳනු ලබන අතර, එමගින් සාමාන්‍ය රජයේ නිවාඩු දින වලින් එය වෙනස් කරන සුවිශේෂී දෘශ්‍ය ස්වභාවයක් මෙම දිනයට ලබා දෙයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 2.
