මහියංගන විහාර ස්තූපය

මහියංගන විහාරස්ථානයේ ස්තූපය ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනත් ඕනෑම පූජනීය ස්මාරකයකට වඩා වෙනස්ව සිටී. මහාවංශය — ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වංශකථාව — අනුව, බුදුන් වහන්සේගේම දිවි කාලය තුළ මූලාරම්භය ඇති එකම ස්තූපය මෙයයි — එය දිවයිනේ පැරණිතම ආගමික ඉදිකිරීම් වලින් එකක් පමණක් නොව, ලොව පුරා ඇති පැරණිතම බෞද්ධ ස්මාරකවලින් එකක් බවට පත් කරයි. මහවැලි ගඟේ වාරි ප්‍රදේශයේ දාරයේ, ඌව කඳුකරයේ පිහිටි කුඩා මහියංගන නගරය, මේ හේතුවෙන්ම වසර දෙදහසකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ වන්දනාකරුවන් ආකර්ෂණය කරගෙන ඇත.

මහියංගන විහාරස්ථානයේ ස්තූපයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

බුදුන් වහන්සේ දිවයිනට පළමු වරට වැඩම කළ කාලයේ ශ්‍රී ලංකාව යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් විසින් වාසය කරනු ලැබූ බව මහාවංශය සඳහන් කරයි. යක්ෂයන් — මෙහි අදහස් වන්නේ වංශකථාවේ භාවිතය අනුව අද්භූත සත්වයන් නොව ගෝත්‍රයක් බවයි — විශාල සමූහයක් මහියංගනයේ වාසය කරමින් සිටියහ. බුදුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කිරීම සඳහා ඔවුන් වෙත වැඩම කළ අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා වූ සමන් තෙරුන් ඒ දේශනාව ශ්‍රවණය කිරීමෙන් අනතුරුව සෝතාපන්න (විමුක්තියේ පළමු අදියර) ඵලයට පත් විය. භක්තියෙන් මුළාවට පත් සමන්, බුදුන් වහන්සේ නොමැති විටෙක වන්දනා කළ හැකි ධාතුවක් ඉල්ලා සිටියේය.

බුදුන් වහන්සේ තම හිසෙහි කේශ ධාතු මිටක් පිරිනැමුවේය. සමන් මේවා අඩි 10ක් (මීටර් 3ක් පමණ) උසැති කුඩා ස්තූපයක් තුළ තැන්පත් කළේය — එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉදිකරන ලද පළමු ස්තූපයයි. බුදුන් වහන්සේගේ පිරිනිවනෙන් පසු, සරභූ නම් රහතන් වහන්සේ චිතාභ්‍යන්තරයෙන් ලබාගත් වම් උරහිස් ඇටකටුව ධාතුව රැගෙන ආවේය. මෙයද මහියංගනයේ තැන්පත් කරන ලද අතර, ධාතු දෙකම තැන්පත් කිරීම සඳහා ස්තූපය අඩි 18ක් (මීටර් 5.5ක් පමණ) තෙක් විශාල කරන ලදී.

අද අප දකින ස්මාරකය, සියවස් ගණනාවක රාජකීය අනුග්‍රහයේ හා ප්‍රතිසංස්කරණයේ ප්‍රතිඵලයකි. ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේ රජකළ දුටුගැමුණු රජතුමා, එය නාටකාකාර ලෙස අඩි 120ක් පමණ උසට ඔසවා තැබීය. වොහාරිකතිස්ස, දෙවන සේන, පළමුවන විජයබාහු, සහ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ ඇතුළු පසුකාලීන රජවරුන් එහි නඩත්තුව හා විස්තාරණයට දායක වූහ. නවතම ප්‍රතිසංස්කරණ අදියර ආරම්භ වූයේ 1953දී, ස්වාධීන ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු අග්‍රාමාත්‍ය ඩී. එස්. සේනානායක මහතා විසින් පිහිටුවන ලද කමිටුවක් යටතේ වන අතර, 1980දී ස්තූපය මුදුනේ නව කොත පිහිටුවීමත් සමඟ එය අවසන් විය.

මහියංගන ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ස්තූපය ලෙස සලකනු ලබන්නේ ඇයි?

මෙම විශේෂත්වය සාධක දෙකක් මත රඳා පවතී. පළමුවැන්න, ආදි ප්‍රතිෂ්ඨාපනය සිදු වූයේ බුදුන් වහන්සේගේම දිවි කාලය තුළ — ඔහුගේ පිරිනිවනට පෙර — බව මහාවංශය සඳහන් කරන අතර, එය දකුණු ආසියාවේ වෙනත් ඕනෑම ස්තූප සම්ප්‍රදායකට වඩා පැරණි වේ. දෙවැන්න, කේශ ධාතුවේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, පසුව එයට එක්වුණු උරහිස් ඇටකටුව ධාතුව සමඟ, අනුරාධපුරයේ රුවන්වැලිසෑය වැනි විශාලතර හා වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ස්තූප වලට පවා කාලානුක්‍රමික සාධක පදනම් කරගෙන පැවසිය නොහැකි මූලධර්මාත්මක ප්‍රමුඛත්වයක් මහියංගනයට ලබා දෙයි. වසර 2,000කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ අනුක්‍රමික රාජකීය පරම්පරාවන් විසින් මෙම ස්ථානයට දක්වන ලද ගෞරවයෙහි එහි සත්‍යතාව පිළිබිඹු වේ.

ශ්‍රී ලංකාව පුරා ස්තූප වෙත පැමිණෙන වන්දනාකරුවන් සඳහා, ශෛලික ත්‍රිකෝණය සහ ඉන් ඔබ්බට ගමන් කරන චාරිකාවක පළමු නැවතුම්පොළ බොහෝ විට මහියංගන වේ, මන්දයත් එය දිවයිනේ සම්පූර්ණ ස්තූප වන්දනා සම්ප්‍රදායම උපදින මූලාශ්‍රය ලෙස වටහාගෙන ඇති බැවිනි.

සමන් කවුරුන්ද, ඔහු මහියංගනයේ වන්දනා කරනු ලබන්නේ ඇයි?

බුදුන් වහන්සේගෙන් කේශ ධාතුව ලැබූ යක්ෂ ප්‍රධානියා වූ සමන්, දැන් ශ්‍රී ලංකාවේ චතුර්විධ භාරක දේවතාවුන්ගෙන් එක් අයෙකු වන සමන් දෙවිඳු ලෙස වන්දනා කරනු ලැබේ. මහියංගනය සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවය ඔහුගේ දේවතා සම්ප්‍රදායේ පැරණිතම ස්ථරය වන නමුත්, ඔහු වඩාත් ප්‍රමුඛව වන්දනා කරනු ලබන්නේ ශ්‍රී පාදස්ථානය (ආදම්ගේ කන්ද) අසල සබරගමුව සමන් දේවාලයේදීය. මහියංගනයේදී, විහාරස්ථාන සංකීර්ණය තුළ වෙනම දේවාල්‍යයක් ඔහුට කැප කර ඇති අතර, ගිහි භක්තිකයෝ සාමාන්‍යයෙන් තම ස්තූප ප්‍රදක්ෂිණා සමඟම මෙහි පූජා පවත්වති.

අද මහියංගන විහාරයේ දැකගත හැකි, කළ හැකි දේ මොනවාද?

වටාපිටාවේ කඳුකරයට එරෙහිව දිලිසෙන සුදු පැහැයෙන් යුතු ස්තූපයම, සෑම දිනකම ක්‍රියාකාරීව භාවිතයේ පවතින ජීවමාන විහාරස්ථාන සංකීර්ණයක කේන්ද්‍රස්ථානය වේ. අමුත්තන්ට ස්තූපය වටා ඇති ප්‍රදක්ෂිණා පාර (ප්‍රදක්ෂිණාව) ඔස්සේ ඇවිද යාමට, පූජා කටයුතු නැරඹීමට හෝ ඒවාට සහභාගී වීමට, සහ යාබද දේවාල කාමර හා බෝධි වෘක්ෂ වටරවුම ගවේෂණය කිරීමට සාදරයෙන් පිළිගනු ලැබේ.

• ස්තූපය: 1980දී නව කොතක් සමඟ සම්පූර්ණ කරන ලද වත්මන් ස්මාරකය, හරබර ලෙස ඉහළට නැඟී ඇති අතර නගරය පුරා දුරින් දැකගත හැකිය.
• සමන් දෙවිඳුගේ දේවාල්‍යය: ප්‍රධාන ස්තූපයට යාබදව පිහිටි මෙම දේවාලය, බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් මෙන්ම භාරක දේවතාවාට පූජා පවත්වන භක්තිකයින්ද ආකර්ෂණය කරයි.
• පූජනීය බෝධිවෘක්ෂය: භූමිය තුළ ඇති වැඩුණු බෝධි ගසක් විහාරස්ථානයේ පූජනීය භූදර්ශනයේ කොටසක් ලෙස නඩත්තු කරනු ලැබේ.
• වාර්ෂික පෙරහැර: මහියංගනය, විහාරස්ථානය හා සම්බන්ධ සාම්ප්‍රදායික පෙළපාළියක් (පෙරහැර) සාමාන්‍යයෙන් ඇසළ සමයේදී පවත්වයි. නියම දින වාර්ෂිකව වෙනස් විය හැකි බැවින් ස්ථානීයව පරීක්ෂා කරන්න.

මහවැලි ගඟේ මාර්ගය, ආසන්නයේ ඇති රන්දෙණිගල වේල්ල, සහ ඌව ප්‍රදේශයේ උස් බිම් වනාන්තර ගවේෂණය කිරීම සඳහාද මහියංගන නගරය ප්‍රායෝගික මූලස්ථානයක් වේ.

මහියංගන විහාරස්ථානයේ ස්තූපයට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

ස්තූපය වසරේ සෑම කාලයකම ප්‍රවේශ විය හැකි අතර, අමුත්තන් සඳහා විවෘතව පවතී. අවට මහියංගන ප්‍රදේශය වියළි කලාපයේ නැගෙනහිර දාරයේ පිහිටා ඇති අතර, එහි වැඩිම වර්ෂාපතනය ලැබෙන්නේ ඊසාන දිග මෝසම් සුළඟින් (ආසන්න වශයෙන් ඔක්තෝබර් සිට ජනවාරි දක්වා) ය. පෙබරවාරි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා මාස, සංචාරය සඳහා වඩාත් වියළි හා සුවපහසු අයුරින් පෙනී යයි. පෝය (පුර්ණ චන්ද්‍ර) දිනවල දේශීය වන්දනාකරුවන්ගේ විශාලතම සමූහ රැස් වන අතර, විහාරස්ථාන ජීවිතයේ වඩාත්ම ස්වභාවික අත්දැකීම ලබා දෙයි, එහෙත් එදින සංකීර්ණය සාමාන්‍ය දිනවලට සාපේක්ෂව බෙහෙවින් තදබදයෙන් පිරී යනු ඇත.

ඔබේ සංචාරක සැලැස්මට ශෛලික ත්‍රිකෝණයේ නගර ඇතුළත් නම්, වයඹ දෙසින් සැතපුම් 90කට පමණ දුරින් පිහිටි පොළොන්නරුවවේ සිට එක් දින දීර්ඝ චාරිකාවක් ලෙස මහියංගනය සුදුසු වේ.

කොළඹ සිට මහියංගනයට යන්නේ කෙසේද?

මහියංගනය කොළඹ සිට මාර්ග මගින් කිලෝමීටර් 200ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර, සාමාන්‍යයෙන් කැන්ඩි හරහා ගොස් පසුව නකල්ස් කඳු පාමුල හරහා වූ කැන්ඩි-මහියංගන මාර්ගයෙන් ළඟා විය හැකිය. මාර්ග හා වාහන තදබදයේ තත්ත්වය අනුව පුද්ගලික වාහනයකින් මෙම ගමන පැය හතර සිට පහ දක්වා කාලයක් ගත වේ. කැන්ඩි සිට මහියංගනයට පොදු බස් සේවා ධාවනය වන නමුත්, මාර්ගය කඳුකර පාරවල් හරහා වන අතර ගමන මන්දගාමී විය හැකිය. බොහෝ අමුත්තන් සඳහා වඩාත්ම සුවපහසු හා නම්‍යශීලී විකල්පය පුද්ගලික මෝටර් රථයක් හෝ රියදුරෙකු බඳවා ගැනීමයි.

නැගෙනහිර වෙරළ තීරයෙන් පැමිණෙන අය අම්පාර හෝ මඩකලපුව හරහා ළඟා විය හැකි අතර, එමගින් දිවයින හරස් කරන සංචාරක සැලැස්මක ස්වභාවික නැවතුම්පොළක් ලෙස මහියංගනය පත් වේ.

පැමිණීමට පෙර අමුත්තන් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

• විනීතව ඇඳුම් පළඳින්න: උරහිස් හා දණහිස් ආවරණය විය යුතුය. අවශ්‍ය නම් පිවිසුම අසබඩ කුලියට සරම් ලබාගත හැකිය.
• ස්තූප වේදිකාවට හා දේවාල කාමරවලට ඇතුළුවීමට පෙර සපත්තු ගලවන්න.
• භූමිය තුළ ඡායාරූප ගැනීම සාමාන්‍යයෙන් අවසර දී ඇති නමුත්, දේවාල අභ්‍යන්තර අසල ඇති සංඥා පුවරු හෝ හිමිවරුන්ගේ උපදෙස් වලට සැමවිටම අනුකූල වන්න.
• ගිහි අමුත්තන් සඳහා නියමිත ප්‍රවේශ ගාස්තුවක් නැත — විහාරස්ථානය නොමිලේ විවෘතව පවතී — එහෙත් විහාරස්ථානයට පරිත්‍යාග කිරීම සුපුරුදු හා අගය කරනු ලබන දෙයකි.
• මහියංගන නගරයේ කෙටි නැවතුම් සඳහා සුදුසු මූලික අමුත්තු නිවාස සහ කුඩා පරිමාණයේ අවන්හල් තෝරාගැනීමක් ඇත.