කතරගම

කතරගම ශ්‍රී ලංකාවේ ආධ්‍යාත්මික භූගෝලයේ අද්විතීය ස්ථානයක් හිමිකරගනී. දිවයිනේ ප්‍රධාන වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් එකක මායිමට ආසන්නව, ගිනිකොන දිග වියළි කලාපයේ රැඳී ඇති මෙම කුඩා නගරය බෞද්ධයන්, හින්දු භක්තිකයන්, මුස්ලිම්වරුන් සහ දේශීය වැද්දන් ප්‍රජාවේ සාමාජිකයන් පොදු භක්තියක් වටා එක්රැස් කරයි. ලොව එවැනි බහු-ආගමික සංගමයක් මෙතරම් ස්වාභාවිකව පවත්වාගෙන යන ස්ථාන දුර්ලභය; සාමාන්‍ය සංචාරක මාර්ගයෙන් ඔබ්බට බැලීමට කැමති සංචාරකයන් සඳහා කතරගම නිහඬව පරිවර්තනීය අත්දැකීමක් ලබා දෙයි.

කතරගම මෙතරම් ආගම් රැසකට පූජනීය වන්නේ ඇයි?

මෙම නගරයේ ආධ්‍යාත්මික වැදගත්කම මූලික වශයෙන් රැඳී ඇත්තේ කතරගම දේවාලය මත ය — එය තමිළ හින්දු භක්තිකයන් අතර ස්කන්ද හෝ මුරුගන් ලෙස හැඳින්වෙන, ශිවගේ දිව්‍ය යෝධ පුත්‍රයා වන කතරගම දෙවියන්ට කැප වූ නිහතමානී දේවාල සංකීර්ණයකි. සිංහල බෞද්ධයන් සඳහා, මෙම දෙවියන් දිවයිනේ බලවත් ආරක්ෂකයකු ලෙස සලකනු ලබන අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී ශ්‍රී ලංකාව නැවත එක්සත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයට පෙර දුටුගැමුණු රජු ඔහුගේ ආශිර්වාදය පැතූ බව වංශකතාවල සඳහන් වේ. පූජනීය භූමියේ ඇති මුස්ලිම් පල්ලිය ජලය හා මග පෙන්වීම හා සම්බන්ධ ඉස්ලාමීය චරිතයක් වන කිද්‍ර්ට ගෞරව කරන අතර, දකුණේ පැරණිතම ස්ථූපවලින් එකක් වන කිරි වෙහෙර ස්ථූපය බෞද්ධ වන්දනාවේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස සිටී.

කිරි වෙහෙර ස්ථූපය සහ ඒ වටා ඇති සංකීර්ණය වඩාත් විධිමත් වන්දනා මධ්‍යස්ථානවලින් වෙන් කරන්නේ හරියටම එහි අවිධිමත් ස්වභාවයයි. එකම ප්‍රමුඛ ගොඩනැගිල්ලක් නොමැත. ඒ වෙනුවට, දේවාල සමූහයක්, පූජනීය ගින්නක්, සහ නිරන්තරයෙන් ඇසෙන බෙර හඬ, උත්සවාකාරයකට වඩා ජීවමාන හා අත්‍යවශ්‍ය බවක් දැනෙන වාතාවරණයක් නිර්මාණය කරයි.

කතරගම එසළ උත්සවය යනු කුමක්ද?

සෑම වසරකම ජූලි සහ අගෝස්තු අතර පැවැත්වෙන එසළ උත්සවය, කතරගම සම්පූර්ණයෙන්ම ජීවමාන කරවන අවස්ථාවයි. සති කිහිපයක් තිස්සේ, දිවයිනේ හැම කොණකින්ම — සහ දකුණු ඉන්දියාවේ හා විදේශගත ප්‍රජාවල තමිළ ප්‍රජාවන්ගෙන් ද — වන්දනාකරුවන් පැමිණෙත්ම නගරයේ ජනගහනය විශාල ලෙස ඉහළ යයි. රාත්‍රී පෙරහැරවල අලංකාරවත් ලෙස සරසන ලද අලි ඇතුන්, පන්දම් දරන්නන්, බෙර වාදකයන් සහ නර්තන ශිල්පීන් රාත්‍රියේ රස්නය තුළ පූජනීය භූමිය හරහා ගමන් කරති.

කැන්ඩියේ ප්‍රසිද්ධ එසළ පෙරහැර උත්සවය ඇතුළු අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පෙරහැරවලින් කතරගම උත්සවය වෙන් කරන්නේ, දක්වනු ලබන පුද්ගලික භක්තියේ තීව්‍රතාවයයි. භක්තිකයන් දඬුවම් ක්‍රියා මගින් භාරයන් ඉටු කරගනිති: දැවෙන අඟුරු මත ඇවිදීම, සම විදින ලද කොක්කවලින් සරසන ලද කාවඩි රාමු රැගෙන ගමන් කිරීම, සහ පෙරහැර මාර්ගයේ දිග පුරා බිම මත පෙරළෙමින් යාම. මේවා සංචාරකයන් සඳහා වූ රංගනයන් නොවේ; ඒවා පුද්ගලයෙකු සහ දෙවියන් අතර ගැඹුරු පෞද්ගලික ගිවිසුම්ය.

මෙනික් ගඟ අසළ පැවැත්වෙන දිය කැපීම චාරිත්‍රයෙන් උත්සවය අවසන් වේ. කඩුවක් ගඟේ මතුපිට හරහා අදිනු ලබන අතර, එය භූමියේ හා ප්‍රජාවේ පවිත්‍රකරණය සංකේතවත් කරයි. සති ගණනාවක ඝෝෂාව හා උද්‍යෝගයෙන් පසු, මෙම චාරිත්‍රය සැබෑ නිදහසක් දැනෙන අර්ථයක් ගෙන එයි.

කතරගමේ සංචාරකයින්ට දැකීමට හා කළ හැක්කේ කුමක්ද?

උත්සව කාලයෙන් පිටත, කතරගම වඩාත් නිහඬ, එහෙත් එයටම ආවේණික වාතාවරණයක් සහිත ගමනාන්තයකි. දේවාලයේ දෛනික පූජා චාරිත්‍ර දිනකට තුන් වතාවක් — අළුයම, මධ්‍යාහ්නය, සහ සවස — පවත්වනු ලබන අතර, සියලුම ආගම්වල ගෞරවනීය සංචාරකයින්ට විවෘතය. බෙර වාදනයෙන් හා කපුරු පහන් දුමෙන් යුත් සවස් පූජාව වඩාත්ම හැඟීම් සහගත අවස්ථාවයි.

• මෙනික් ගඟ: දේවාල සංකීර්ණය අසළින් ගලා යන මෙම ගඟ, නමස්කාරයට පෙර චාරිත්‍රානුකූල ස්නානය සඳහා භාවිත කෙරේ. වඳුරන් ගස් අතර ගමන් කරන, වන්දනාකරුවන් නිහඬව ගඟට බසින උදේ පාන්දර එහි ඉවුරේ ඇවිදීම, කතරගම ලබා දෙන වඩාත් මතකයේ රැඳෙන අත්දැකීම්වලින් එකකි.
• කිරි වෙහෙර: දේවාලයේ සිට කෙටි ඇවිදීමකින් ළඟා විය හැකි මෙම සුදු දාගැබ, ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවන සියවසට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. බෞද්ධයන්, හින්දු භක්තිකයන් සහ මුස්ලිම්වරුන් එකම ස්ථානයක පූජා පුදන ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථූප කිහිපයෙන් එකකි මෙය.
• කතරගම කෞතුකාගාරය: පූජනීය භූමිය තුළ ඇති කුඩා කෞතුකාගාරයක් එම ස්ථානයේ ඉතිහාසය සහ එහි එක්රැස් වන සම්ප්‍රදායන්ගේ විවිධත්වය ලේඛනගත කරයි.
• යාල අසල්වැසි බව: මෙම නගරය යාල ජාතික උද්‍යානයේ වයඹ දිග මායිමේ පිහිටා ඇති අතර, බොහෝ සංචාරකයින් කතරගම වන්දනාව වනජීවී සෆාරි චාරිකාවක් සමඟ ඒකාබද්ධ කරති. කොටි, අලි ඇතුන් සහ කිඹුලන් යාලේ වියළි කලාපයේ පඳුරු බිමෙහි හමුවන විශේෂයන් අතර වේ.
• අලි අනාථාගාරය: කතරගමට සිට වයඹ දෙසින් පැය දෙකක් පමණ දුරින් උඩවලව පිහිටි අලි අනාථාගාරය (Elephant Transit Home), විශේෂයෙන් පවුල් සමඟ සංචාරය කරන්නන්ට ගිනිකොන දිග චාරිකාවක් සඳහා වටිනා එකතු කිරීමකි.

කොළඹ සිට කතරගමට යන්නේ කෙසේද?

කතරගම කොළඹට ගිනිකොනින් සැතපුම් 250ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. වඩාත් පහසු විකල්පය වන්නේ පෞද්ගලික වාහනයක් භාවිතා කිරීමයි; එමගින් මග දිගේ උඩවලව හෝ ඇල්ල හිදී නැවතීම් සිදු කළ හැකි අතර, ගමන් තදබදය අනුව සාමාන්‍යයෙන් පැය පහක් සිට හයක් දක්වා ගත වේ. අන්තර් නගර බස් රථ කොළඹ බැස්ටියන් මාවත ස්ථානයේ සිට ධාවනය වන අතර, ගමන් කාලය පැය හයක් සිට හතක් දක්වා වේ. මාතර හෝ හම්බන්තොට දක්වා දුම්රියකින් ගොස් ඉන් පසු සම්බන්ධක බස් රථයක් ගැනීම දර්ශනීය එහෙත් මන්දගාමී විකල්පයකි. කතරගමට සෘජු දුම්රිය මාර්ගයක් නැත.

කතරගම ගැනීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

කතරගම වසර පුරාම ළඟා විය හැකි ස්ථානයකි, එහෙත් අත්දැකීම සෘතුව අනුව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. එසළ උත්සව කාලය (සාමාන්‍යයෙන් ජූලි සිට අගෝස්තු දක්වා) වඩාත්ම තීව්‍ර වාතාවරණයක් සපයයි, එහෙත් නවාතැන් ඉක්මනින් පිරී යන අතර නගරයට ඇතුළු වන මාර්ග තදබදයට පත් වේ. මෙම කාලසීමාවේදී සංචාරය සැලසුම් කරන්නේ නම් කල්තියා වෙන්කිරීම් කිරීම අත්‍යවශ්‍යයි.

මැයි සහ සැප්තැම්බර් අතර වියළි කාලගුණය උණුසුම්, පැහැදිලි දින ගෙන එන අතර, එය දේවාල භූමිය සහ අවට ජාතික උද්‍යාන යන දෙකම ගවේෂණය කිරීමට සුදුසුය. ඔක්තෝබර් සිට නොවැම්බර් දක්වා අන්තර් මෝසම් කාලය ගිනිකොන දිග ප්‍රදේශයට තද වැසි ගෙන එනු ඇත, එහෙත් එම වැසි වන්දනාවකට බාධා කිරීමට තරම් නොනැවතී පවතින්නේ කලාතුරකිනි. ජනවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලගුණය සාමාන්‍යයෙන් ස්ථාවරව පවතින අතර වන්දනාකරුවන් ගැහැණුකම අඩුය, එබැවින් වඩාත් මෙනෙහිකාරී සංචාරයක් කැමති සංචාරකයින්ට එය සුදුසු කාලයකි.

පැමිණීමට පෙර සංචාරකයින් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

දේවාල භූමිය තුළ ගෞරවනීය ලෙස ඇඳුම් අඳින්න — උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය විය යුතු අතර, පූජනීය ස්ථානවලට ඇතුළු වීමට පෙර සපත්තු ගලවා තැබිය යුතුය. ක්‍රියාකාරී දේවාල ඇතුළත ඡායාරූප ගැනීම අධෛර්යමත් කරනු ලබන අතර සමහර ප්‍රදේශවල එය තහනම්ය; ඔබ අවට සිටින අය කරන දේ නිරීක්ෂණය කර ඔවුන් අනුගමනය කරන්න. සංචාරකයින් සෑම වේලාවකම පැමිණෙන නිසා පූජනීය භූමිය තාක්ෂණිකව දිවා රාත්‍රී විවෘතව පවතී, එහෙත් ප්‍රධාන දේවාල විධිමත් පූජා වේලාවන් අනුගමනය කරයි.

වෙළෙන්දන් හා මල් විකුණන්නන් සංකීර්ණය පුරා ක්‍රියාත්මක වෙති. පූජනීය භූමිය තුළින්ම පූජාද්‍රව්‍ය මිලදී ගැනීම සම්ප්‍රදායික වන අතර එමගින් ප්‍රාදේශීය ජීවනෝපායන්ට සහාය වේ. පොල් මල්, කපුරු, සහ සුවඳ දුම් වඩාත් සුලභ පූජාද්‍රව්‍ය වේ.

ස්වාධීනව සංචාරය කරන අයට සටහන් කරගත යුත්තේ, කතරගම නගරයට පූජනීය භූමියට ආසන්න සරල අමුත්තන් නිවාසවල සිට වියළි කලාප වනාන්තරයේ දාරයේ ඇති ස්වභාවික නවාතැන් දක්වා සීමිත එහෙත් වර්ධනය වෙමින් පවතින නවාතැන් පරාසයක් ඇති බවයි. වසරේ ඕනෑම කාලයක කල්තියා වෙන්කිරීම් කිරීම නිර්දේශිත වන අතර, එසළ සමයේදී එය අත්‍යවශ්‍යයි.

කතරගම ශ්‍රී ලංකාවේ පුළුල් සංචාරක සැලැස්මකට ගැලපෙන්නේ කෙසේද?

කතරගම ස්වභාවිකවම ගිනිකොන දිග චාරිකාවක දකුණු අධිස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි. කොළඹ සිට ආරම්භ වන තාර්කික මාර්ගයක් අලි ඇතුන් නැරඹීම සඳහා උඩවලව ජාතික උද්‍යානය, පසුව කඳුකර දර්ශන සඳහා ඇල්ල, එතැන් සිට කතරගමට බැස, වෙරළ දිගේ බස්නාහිර දෙසට ගාල්ල දක්වා ගමන් කිරීම ඇතුළත් විය හැක. විකල්පයක් ලෙස, කතරගම යාල ජාතික උද්‍යානය සමඟ ඒකාබද්ධ කර පසුව උතුරට අරුගම් බොක්ක දෙසට ගමන් කිරීම, වනජීවීන් සහ වෙරළවල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන සංචාරකයින්ට ගැලපේ. රාත්‍රී එකක් හෝ දෙකක් තුළ මෙම නගරය ගවේෂණය කළ හැකි තරම් කුඩා එකක් වුවද, අවම වශයෙන් එක් සවස් පූජාවකට සහභාගී වීමට තරම් කල් රැඳී සිටින අයට එහි වාතාවරණය වටිනා ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි.