Gardenia crameri යනු Sri Lanka වෙත ආවේණික පඳුරක් හෝ කුඩා ගසක් වන අතර, එය කෝපි පවුල වන Rubiaceae ට අයත් වේ. දේශීයව ගලිස් ලෙස හඳුන්වන මෙම ශාකය, Sri Lanka හි ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුවේ අවදානමට ලක්විය හැකි (Vulnerable) ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. සුදුමැලි ලෙමන්-කහ පැහැති මල් සහ ගෝලාකාර ඵල සඳහා මෙම විශේෂය කැපී පෙනෙන අතර, එහි ඵල ආහාරයට ගත හැකි වල් පලතුරක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.
Gardenia crameri පෙනුම කෙබඳුද?
මෙම විශේෂය මීටර් 2 සිට 4 දක්වා උසට වැඩෙන විශාල පඳුරක් ලෙස හෝ මීටර් 8 සිට 10 දක්වා උස ගසක් ලෙස වර්ධනය වේ. එහි පොත්ත කොරපොතු සහිත, සුදුමැලි අළු පැහැති වන අතර, කුඩා රවුම් කැබලි ලෙස ගැලවී යාමෙන් කොළ පැහැති අභ්යන්තර පොත්තක් දිස්වේ. උපපත්ර නාලාකාර, දිග මිමී 7 දක්වා වන අතර, සිව්-පාර්ශ්වික වේ.
පත්ර සෙමී 10-15 (ඉඳහිට සෙමී 25 දක්වා) දිග සහ සෙමී 5.5-9 පළල වන අතර, උඩු පෘෂ්ඨය සිනිඳු වන අතර යටි පැත්තේ නාරටි මත විරල රෝම සහිත වේ. පත්ර නටුව සෙමී 0.5-1.5 දිගුය. මල් හුදකලා වන අතර සෙමී 1 දක්වා කෙටි පුෂ්ප වෘන්ත මත පිහිටයි. දල පුටුව සෙමී 2.5-7 දිගු වන අතර පෙති සෙමී 3-5 x 1.5-2 වේ, පැහැය සුදුමැලි ලෙමන්-කහ වේ. ඵලය ගෝලාකාර වන අතර විෂ්කම්භය සෙමී 2-2.5 කි. බීජ රාශියක් අඩංගු වන අතර එක් බීජයක් දළ වශයෙන් මිමී 3.5 x 5 වේ.
Gardenia crameri වර්ධනය වන්නේ කොතැනද?
ආවේණික විශේෂයක් ලෙස, Gardenia crameri ස්වභාවිකව වර්ධනය වන්නේ Sri Lanka තුළ පමණක් වන අතර වනයේ වෙනත් කිසිදු තැනක දක්නට නොලැබේ. කලාපයේ Rubiaceae හි අනෙකුත් ශාක මෙන්ම, එය දිවයිනේ පුළුල් දේශීය දැවමය වෘක්ෂලතාවේ කොටසකි.
එහි සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?
Sri Lanka හි ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුව (2012) Gardenia crameri අවදානමට ලක්විය හැකි (Vulnerable) ලෙස තක්සේරු කරයි. මෙම නම් කිරීම මගින් එහි ස්වභාවික පරාසය තුළ විශේෂයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම පිළිබඳ සැලකිල්ල පිළිබිඹු වේ.
එය සිංහලෙන් හඳුන්වන්නේ කුමක්ද, සහ ඵලය භාවිතා කරන්නේද?
මෙම විශේෂය සඳහා වාර්තා වී ඇති දේශීය සිංහල නාමය ගලිස් වේ. එහි ඵලය ආහාරයට ගත හැකි වල් පලතුරක් ලෙස සටහන් වී ඇති අතර, එය දිවයිනේ දක්නට ලැබෙන අඩු ප්රසිද්ධ වල් පලතුරු කිහිපයෙන් එකකි.
බැලූ බැල්මට වාර්තාගත කරුණු
| ගුණාංගය | විස්තරය |
|---|---|
| විද්යාත්මක නාමය | Gardenia crameri |
| කුලය | Rubiaceae |
| සිංහල / දේශීය නාමය | ගලිස් |
| Sri Lanka හි තත්ත්වය | ආවේණික |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය | අවදානමට ලක්විය හැකි (NCS, 2012) |
| ආහාරයට ගත හැකි කොටස් | ඵල (වල් පලතුරු) |
| වර්ධන ස්වරූපය | විශාල පඳුරු මීටර් 2-4, හෝ ගස් මීටර් 8-10 |
| පොත්ත | කොරපොතු සහිත, සුදුමැලි අළු, කුඩා රවුම් කැබලි ලෙස ගැලවී යයි; අභ්යන්තර පොත්ත කොළ පැහැතිය |
| උපපත්ර | නාලාකාර, මිමී 7 දක්වා, 4-පාර්ශ්වික |
| පත්ර | 10-15(-25) x 5.5-9 සෙමී, උඩු පෘෂ්ඨය සිනිඳුයි, යටි පැත්තේ නාරටි මත විරල රෝම සහිතයි |
| පත්ර නටුව | සෙමී 0.5-1.5 |
| මල් | හුදකලා, පුෂ්ප වෘන්ත සෙමී 1 දක්වා; දල පුටුව සෙමී 2.5-7, පෙති සෙමී 3-5 x 1.5-2, සුදුමැලි ලෙමන්-කහ |
| ඵලය | ගෝලාකාර, විෂ්කම්භය සෙමී 2-2.5 |
| බීජ | රාශියක්, මිමී 3.5 x 5 |
මෙම ගණයේ වෙනත් විශේෂ
එම ගණයෙන්ම තවත් 1.