යටගල රාජ මහා විහාරය

ගාල්ල නගරයේ අයිනේ පිහිටි දැවැන්ත ග්‍රැනයිට් පාෂාණ සමූහයක් කැටයම් කර නිමවූ යටගල රජ මහා විහාරය, දකුණු පළාතේ වඩාත් ආකර්ෂණීය බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන අතරින් එකකි. වසර 2,000කට වැඩි කාලයක් පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරෙන මෙම විහාරස්ථානය, බැතිමත් වන්දනාකරුවන් මෙන්ම වෙරළබඩ ජනාකීර්ණ චාරිකා මාර්ගවලට සාපේක්ෂව නිහඬ විකල්පයක් සොයන කුතුහලයෙන් යුත් සංචාරකයින් ද ආකර්ෂණය කරයි. එහි ගල්ගුහා සිද්ධස්ථාන, පුරාණ බිතුසිතුවම් සහ වනාන්තර වියනකට ඉහළින් වූ උස් පිහිටීම, ගාල්ල හෝ උණවටුනින් සිදු කළ හැකි අර්ථවත් අර්ධ-දින සංචාරයක් බවට එය පත් කරයි.

යටගල රජ මහා විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

මෙම විහාරස්ථානයේ මූලාරම්භය අනුරාධපුර යුගයට ගැනෙන අතර, එහි ආරම්භය ක්‍රි.පූ. 1 හෝ 2 වන සියවස පමණ වේ යැයි සැලකේ. යටගල යන නම සිංහලෙන් ව්‍යවහාරිකව "පහළ ගල" යන අරුත ගෙන දෙන අතර, එය ගල්ගුහා සිද්ධස්ථානයේ ස්වාභාවික වහලය සහ බිත්ති සාදන පාෂාණ සමූහය යොමු කරයි. සියවස් ගණනාවක් පුරා මෙම විහාරස්ථානය අඛණ්ඩ රාජකීය පරම්පරාවන්ගේ අනුග්‍රහය ලැබූ අතර, එය රාජ මහා විහාරය යන ගෞරවනීය නාමයට හේතු වී ඇත — එය වරක් රාජකීය අනුමැතිය හෝ රැකවරණය ලද විහාරස්ථාන සඳහා පමණක් වෙන් කර ඇති නම්කරණයකි.

මෙම උරුමයේ වඩාත් වැදගත් ඉතිරිව ඇති සාක්ෂිය වන්නේ ගුහාව තුළ ඇති චිත්‍ර බිතුසිතුවම් එකතුවයි. විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ යුගවල ස්ථර ගත වූ මෙම බිතුසිතුවම්, ජාතක කතා සහ බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ සිදුවීම් නිරූපණය කරයි. විද්වතුන් සඳහන් කරන්නේ, බොහෝ පැනල් වල වර්ණක සහ රචනා ශෛලීන් මුල් මහනුවර යුගයේ ශිල්පීත්වයට අනුකූල බවත්, එමගින් 17 සහ 18 වන සියවස් දක්වාම රාජකීය අනුග්‍රහය අඛණ්ඩව පැවති බව ඇඟවෙන බවත්ය.

යටගල රජ මහා විහාරයේදී දැක බලා ගත හැකි දේ සහ කළ හැකි දේ මොනවාද?

ප්‍රධාන ආකර්ෂණය වන්නේ ගුහා සිද්ධස්ථානයම වන අතර, එහි විශාල නිදිකුම් බුදු ප්‍රතිමාවක් — බුදුන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පත්වන අවස්ථාව නියෝජනය කරන සම්භාව්‍ය නිරූපණයක් — ස්ථාපිත කර ඇත. අභ්‍යන්තර බිත්තිවල සකස් කර ඇති කුඩා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සහ දේවතාවුන්ගේ ප්‍රතිමා මගින් මෙම ප්‍රතිමාව වට වී ඇති අතර, පහත් ස්වාභාවික සෘජාව විවෘත සැලසුම් සහිත විහාර සංකීර්ණවලට වඩා වෙනස් වූ සන්සුන් වාතාවරණයක් නිර්මාණය කරයි.

• ගුහා බිතුසිතුවම්: චිත්‍රණය කළ කුටි මහනුවර-ශෛලියේ සියුම් බිතුසිතුවම් දක්වයි. ඡායාරූප ගැනීම සාමාන්‍යයෙන් අවසර දී ඇතත්, පළමුව එහි වාසය කරන හිමිපාණන්ගෙන් විමසීම ආචාරශීලී ක්‍රියාවකි.
• භාවනා ශාලාව: ප්‍රධාන ගුහාවට යාබදව ඉදිකර ඇති විශේෂිත ශාලාවක් මගින් වාසය කරන හිමිපාණන්ට මෙන්ම සිවුරුධර නොවන අමුත්තන්ට ද භාවනාවේ යෙදීමට ඉඩ සලසයි. විධිමත් චාරිත්‍ර වේලාවන්ගෙන් පිටත මෙම ස්ථානය භාවිත කිරීමට අමුත්තන්ට ඉඩ දී ඇත.
• ගලින් කැපූ කුටි: ප්‍රධාන සිද්ධස්ථානයෙන් ඔබ්බට, පාෂාණ මුහුණතේ කපා ඇති කුඩා කුටිවල හිඳගත් බුදු ප්‍රතිමා සහ පූජා ද්‍රව්‍ය ඇත. මෙම නිහඬ කුඩා කුටි නොසලකා හැරීම පහසු වුවද, ගවේෂණය කිරීමට සුදුසුය.
• පුළුල් දර්ශන: ගල් පඩි දිගේ කෙටි ආරෝහණයකින් ළඟා විය හැකි විහාරස්ථානයේ උස් පිහිටීම, රබර් සහ පොල් වගාවන් හරහා දර්ශන සහ පැහැදිලි දිනවල ඉන්දියන් සාගර ක්ෂිතිජයේ දසුන් ද ලබා දෙයි.
• බෞද්ධ චාරිත්‍ර: පෝය (පුන් සඳ) දිනවල ක්‍රියාකාරිත්වය ඉහළ යන අතර, සුදු ඇඳුම් ඇති බැතිමතුන්, බෙර වාදනය සහ චාරිත්‍රානුකූල පූජා දැකගත හැකිය. පෝය උදෑසනක පැමිණීම වඩාත් පොහොසත් සංස්කෘතික අත්දැකීමක් ලබා දෙන නමුත්, එය වඩාත් තදබදයකින් යුක්ත විය හැකිය.

ගාල්ලෙන් යටගල රජ මහා විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

මෙම විහාරස්ථානය ගාල්ල කොටුවට උතුරින් දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 5 සිට 6 දක්වා දුරින්, උණවටුන නගරය අසල පිහිටා ඇත. ගාල්ලෙන් ආරම්භ කරන්නේ නම්, වඩාත් සරල විකල්පය වන්නේ කෙටි ත්‍රීරෝද රථ හෝ පුද්ගලික කාර් ගමනක් වන අතර, ගාල්ල-මාතර මාර්ගයේ ගමනාගමන තත්ත්වය අනුව එම ගමන සාමාන්‍යයෙන් මිනිත්තු 15කටත් අඩු කාලයක් ගත වේ. ඔබ පුද්ගලික රියදුරෙකු සමඟ සංචාරය කරන්නේ නම්, එදිනම ගාල්ල නගර චාරිකාව සමඟ යටගල ඒකාබද්ධ කිරීම ස්වාභාවික ගැලපීමකි — කොටුව සහ විහාරස්ථානය එකිනෙකට ආසන්න බැවින් ඒකාබද්ධ අර්ධ-දින සංචාරයක් සකස් කළ හැකිය.

විශේෂිත වාහන නැවතුම් පොළක් නොමැති නමුත්, විහාරස්ථාන පඩිපෙළ ආරම්භයේදී මාර්ගය දිගේ වාහන නැවැත්විය හැකිය. ඔබ සංචාරය කරන අතරතුර ත්‍රීරෝද රථ සාමාන්‍යයෙන් රැඳී සිටිය හැකිය. පොදු බස් රථ සම්බන්ධතා පවතින නමුත්, ළඟම නැවතුම්පොළෙන් කෙටි ගමනක් අවශ්‍ය වේ.

යටගල රජ මහා විහාරයට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

දකුණු පළාත දෙසැම්බර් සහ අප්‍රේල් අතර වියළිම කාලගුණය භුක්ති විඳින අතර, එම මාසයන් යටගල වැනි එළිමහන් සහ අර්ධ-විවෘත ස්ථාන වෙත පැමිණීමට වඩාත් සුවපහසු කාලය වේ. කෙසේ වෙතත්, විහාරස්ථානයේ ගුහා ව්‍යුහය නිසා එහි අභ්‍යන්තරය වසර පුරාම සිසිල්ව හා ගමන් කළ හැකි ලෙස පවතී. නිරිතදිග මෝසම් සුළඟ (ආසන්න වශයෙන් මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා) ඉඳහිට වැසි ගෙන එන අතර, ගල් පඩි ලිස්සන සුළු විය හැකි බැවින්, එම කාලය තුළ ශක්තිමත් පාවහන් පැළඳීම සුදුසුය.

උදෑසන සංචාර — පෙරවරු 10ට පෙර වඩාත් සුදුසුය — හේතු දෙකක් නිසා වඩාත් සුදුසුය: පාෂාණ විවරවලින් පෙරී එන ආලෝකය බිතුසිතුවම් අගය කිරීමට වඩාත් හිතකරය, එමෙන්ම වෙරළබඩ නිවාඩු නිකේතනවලින් සංවිධිත සංචාරක කණ්ඩායම් පැමිණීමට පෙර එම ස්ථානය වඩාත් නිහඬව පවතී.

යෑමට පෙර සංචාරකයින් දැන සිටිය යුත්තේ කුමක්ද?

යටගල සක්‍රීය නමස්කාර ස්ථානයක් වන අතර, ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල සම්මත විධිවිධාන එහි ද අදාළ වේ:

• ඕනෑම සිද්ධස්ථාන කාමරයකට ඇතුළු වීමට පෙර සපත්තු ගලවන්න. පඩිපෙළ ආරම්භයේදී සපත්තු රාක්ක සපයා ඇත.
• නිහතමානීව ඇඳගන්න — උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය විය යුතුය. ඇතැම් විට ඇතුල්වීමේ දොරටුවේදී ණයට ගැනීමට සරම් ලබාදේ.
• ගුහා සිද්ධස්ථාන තුළ ශබ්දය පහත් කරන්න, විශේෂයෙන් හිමිපාණන් භාවනා කරමින් හෝ පිරිත් සජ්ඣායනා කරමින් සිටින විට.
• බුදු ප්‍රතිමා දෙසට පාද යොමු කිරීමෙන් වළකින්න, සහ ප්‍රතිමා වලට පිටුපාන් ලෙස ඡායාරූප සඳහා පෙනී සිටින්න එපා.
• විහාරස්ථානයේ දන්සලට (පිං සඳහා ලබාදෙන පඩිය) කුඩා පරිත්‍යාගයක් සිරිතකි, නමුත් එය අනිවාර්ය නොවේ.

මෙම විහාරස්ථානයට විධිමත් ඇතුළුවීමේ ගාස්තුවක් නොමැති නමුත්, ප්‍රධාන සිද්ධස්ථානයේ පරිත්‍යාග පෙට්ටියක් ඇත.

යටගල අසල තවත් බැලිය යුතු දේ මොනවාද?

ගාල්ල අවට ප්‍රදේශයේ විහාරස්ථාන සංචාරයක් සමඟ හොඳින් ගැලපෙන අත්දැකීම් රාශියක් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත. ගාල්ලෙන් උතුරට කිලෝමීටර් 20ක් පමණ දුරින් මාදු ගඟ කලපුවේ පිහිටි මාදු ගඟ සෆාරිය, කඩොලාන ඇළමාර්ග සහ දූපත් විහාරස්ථාන වලින් සමන්විත සපුරා වෙනස් භූදර්ශනයක් ලබා දෙන අතර, යටගලෙන් ආරම්භ වන දිනයක ස්වාභාවික දෙවන නැවතුමක් බවට එය පත් වේ.

වෙරළ දිගේ තවදුරටත් ගමන් කළහොත්, කොග්ගල මුහුදු කැස්බෑ සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතිය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති අවසාන පහත්බිම් වැසි වනාන්තර අතරින් එකක් මෙන්ම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන සිංහරාජ වන රක්ෂිතය යන දෙකම ගාල්ලෙන් මිනිත්තු 90ක් ඇතුළත ළඟා විය හැකිය. සංස්කෘතික ගවේෂණය තනි දක්ෂිණ සංචාරයක් තුළ ස්වාභාවික උරුමය සමඟ සමතුලිත කිරීමට කැමති සංචාරකයින් සඳහා සිංහරාජ වන රක්ෂිතය විශේෂයෙන් වටිනා ස්ථානයකි.

යටගල රජ මහා විහාරය දරුවන් සිටින පවුල් සඳහා සුදුසුද?

මෙම විහාරස්ථානය සාමාන්‍යයෙන් පවුල් සඳහා සුදුසු වන අතර, ප්‍රධාන සැලකිල්ල වන්නේ සාධාරණ ශාරීරික සක්‍රියතාවයක් අවශ්‍ය වන පඩිපෙළ ප්‍රවේශයයි. ආරෝහණය කෙටි වන අතර — පඩි 50 සිට 80 දක්වා පමණ — වැඩිහිටි දරුවන් ඇතුළු බොහෝ සංචාරකයින්ට එය අධික වෙහෙසකාරී නොවේ. කුඩා දරුවන් ගුහා අභ්‍යන්තරය සහ විශාල නිදිකුම් බුදු ප්‍රතිමාව පිළිබඳ සැබෑ උනන්දුවක් දක්වන බව පෙනී යයි. ග්‍රාමීය දර්ශන ලබා දෙන උස් පාෂාණ වේදිකාවේ දාරය අසල සමහර කොටස්වල ආරක්ෂිත වැටවල් නොමැති බැවින්, දෙමව්පියන් එම ස්ථානයේ කුඩා දරුවන් ප්‍රවේශමෙන් අධීක්ෂණය කළ යුතුය.