වරණ රජමහා විහාරය

වාරණ රජමහා විහාරය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ එතරම් ප්‍රචලිත නොවූ නමුත් සැබවින්ම පුරාණ බෞද්ධ ස්ථානයකි — සහස්‍ර දෙකකටත් වැඩි කාලයක් තිස්සේ වන්දනාකරුවන්ට හා භික්ෂූන් වහන්සේලාට සේවය සපයා ඇති ගල්ලෙන් විහාර සංකීර්ණයකි. ග්‍රැනයිට් පර්වතයක් කපා නිමවා, ඝන වනාන්තරයකින් වට වී ඇති මෙම විහාරස්ථානය, ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් ජනාකීර්ණ උරුම ස්ථාන වලට වඩා සන්සුන්, වඩාත් මෙනෙහි කළ හැකි අත්දැකීමක් ලබා දෙන අතර, ථේරවාද සම්ප්‍රදායේ සමාන අධ්‍යාත්මික වැදගත්කමක් දරයි.

වාරණ රජමහා විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

වාරණ රජමහා විහාරයේ ආරම්භය ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස පමණ, එනම් දේවානම්පියතිස්ස රජතුමාගේ අනුග්‍රහය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට බුද්ධාගම පැමිණීමට ආසන්න කාලයක, මුල් අනුරාධපුර යුගය දක්වා සම්බන්ධ කළ හැකිය. එකල බොහෝ ගල්ලෙන් විහාරස්ථාන මෙන්ම, භාවනාව හා විවේකය සඳහා ස්වාභාවික ගල් ආශ්‍රයන් සොයා ගිය චාරිකාශීලී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් මෙය ස්ථාපිත කර ඇති බවට විශ්වාස කෙරේ.

ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, විවිධ රජවරුන් හා ගිහි අනුග්‍රාහකයන් මෙම සංකීර්ණය වර්ධනය කර ඇත: ගුහා ද්වාර ඉහළින් වැසි ජලය හරවා යැවීම සඳහා ගල් බිඳු රේඛා කපා ඇති අතර, ධාතු කාමර ඉදි කර ඇති අතර, ගුහා අභ්‍යන්තරයන් ක්‍රමයෙන් බිතුසිතුවම් හා ප්‍රතිමා වලින් අලංකාර කර ඇත. අද පවතින චිත්‍ර මතුපිට කලා යුග කිහිපයක ලක්ෂණ නියෝජනය කරන අතර, වඩාත් දෘශ්‍යමාන කාර්යය ශත වර්ෂ 17 සහ 19 අතර දියුණු වූ මහනුවර යුගයේ ශෛලිය පිළිබිඹු කරයි. ශ්‍රී ලාංකික ස්තූප හා බෞද්ධ ස්මාරක පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන විද්වතුන් සටහන් කරන්නේ, වාරණ වැනි විහාරස්ථාන සංකීර්ණ වැදගත් වන්නේ ඒවා තනි ගොඩනැඟිලි ව්‍යාපෘතියක් වෙනුවට අඛණ්ඩ භාවිතයේ ස්ථර ගත සාක්ෂි සංරක්ෂණය කරන නිසා බවයි.

වාරණ රජමහා විහාරයේදී සංචාරකයන්ට දැකගත හැක්කේ හා අත්විඳිය හැක්කේ කුමක්ද?

විහාරස්ථානය පර්වත මුහුණතේ කපා ඇති ස්වාභාවික තට්ටු කිහිපයක් හරහා පිහිටා ඇත. ගල් කපා සාදන ලද පඩිපෙළ — ඒවායින් සමහරක් පරම්පරා ගණනාවක් හිස් පාද වලින් ඇවිද ගොස් සුමට වී ඇත — මට්ටම් එකිනෙක සම්බන්ධ කරන අතර, සංචාරකයන් පහළ ශාලා වලින් ඉහළ භාවනා ගුහා වෙත ගමන් කරන විට ක්‍රමයෙන් ඉහළට නැඟෙන හැඟීමක් ඇති කරයි.

• ගුහා විහාරස්ථාන: ප්‍රධාන ගුහාවේ, සහායක රූප වලින් වට වූ විශාල නිදි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ඇත. ප්‍රමාණවත් සමානුපාතිකතා ඇති අතර, පිරිනිර්වාණය නියෝජනය කරන ඉරියව්ව, කාමරයට සුවිශේෂී සන්සුන් වාතාවරණයක් ලබා දෙයි.
• පුරාණ බිතුසිතුවම්: ජාතක කතා (බුදුන් වහන්සේගේ පෙර ජාති කතා) හා ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ඉතිහාසයේ දර්ශන නිරූපණය කරන චිත්‍ර පුවරු, ගුහා සිවිලිම් හා බිත්ති ආවරණය කරයි. ස්වාභාවික ඛනිජ වලින් මිශ්‍ර කරන ලද වර්ණක, ඒවායේ වයස තිබියදීත් සැලකිය යුතු වර්ණයක් රඳවා ගනී.
• හිඳගත් සහ සිටගත් බුද්ධ ප්‍රතිමා: සංකීර්ණය පුරා විවිධ ස්ථාන වල විවිධ මුද්‍රා (අත් ඉරියව්) වලින් යුත් ප්‍රතිමා ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ධර්මයේ විවිධ අංශ සමඟ සම්බන්ධ වේ.
• පරිදර්ශක දර්ශන ස්ථාන: ඉහළම මට්ටමෙන් වටා පිහිටි පහත බිම් වනාන්තර හා කුඹුරු යායන් දර්ශනය වන අතර, මෙම ස්ථාන භූ දර්ශනය තුළ කෙතරම් හිතාමතාම ස්ථානගත කර ඇත්දැයි සිහිපත් කරයි.
• ක්‍රියාකාරී භික්ෂු සංඝ ප්‍රජාව: විහාරස්ථානය තවමත් ක්‍රියාකාරී නමස්කාර ස්ථානයක් ලෙස පවතී. පොහෝ (පුර පසළොස්වක) දිනවල හා බෞද්ධ උත්සව අතරතුර, සංකීර්ණය සුදු ඇඳුම් ඇති බැතිමතුන්ගෙන් පිරී යන අතර, බණ දේශනාවේ ශබ්දය කඳු බෑවුම පුරා පැතිරේ.

වාරණ රජමහා විහාරය ප්‍රදේශයේ වෙනත් ගල්ලෙන් විහාරස්ථාන හා සැසඳෙන්නේ කෙසේද?

බස්නාහිර පළාත හා එහි මායිම් ප්‍රදේශ, පුරාණ ගල්ලෙන් විහාරස්ථාන සමූහයකට නිජභූමියක් වන අතර, ඒවායින් වාරණ වඩාත් සන්සුන් උදාහරණයකි. දිනපතා විශාල සංචාරක සමූහයන් ආකර්ෂණය කරන දඹුල්ල ගල්ලෙන් විහාරයට හෝ අත්තනගල්ල රජමහා විහාරයට වඩා වෙනස්ව, වාරණ වෙත විදේශීය සංචාරකයන් සාපේක්ෂව අඩුවෙන් පැමිණෙන අතර, එය නොඉක්මන් ගවේෂණයකට ඉඩ සලසයි. මෙහි බිතුසිතුවම් අධික ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක් කර නොමැති අතර, ස්ථානය තම මුල් ස්වරූපයෙන් බොහෝ දෙයක් රඳවා ගෙන ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ උරුමය වටා සංචාර සැලසුම් සකස් කරන සංචාරකයින් සඳහා, වාරණ සමඟ ආසන්නයේ ඇති ඉරණවිල රජමහා විහාරය ද එක් කිරීමෙන්, කොළඹ හෝ නිගොම්බෝ වලින් දුරට ගමන් කිරීමකින් තොරව ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ ආගමික භූ දර්ශනය හරහා ප්‍රතිඵලදායී අර්ධ දින චාරිකාවක් නිර්මාණය කළ හැකිය.

වාරණ රජමහා විහාරයට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

විහාරස්ථානයට වසර පුරා පැමිණිය හැකි නමුත්, කාලගුණය අනුව අත්දැකීම සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා, ඊසාන දිග මෝසම් සුළඟින් පසු අවට වනාන්තරය වඩාත් හරිතව පවතින අතර, ගම්පහ පහත බිම් ප්‍රදේශවල උෂ්ණත්වය දරා ගත හැකි මට්ටමක පවතී. ගුහා අභ්‍යන්තරයන් කුමන කාලගුණයක් වුවද සිසිල්ව පවතින අතර, මාර්තු සිට මැයි දක්වා උණුසුම් මාස වලදී සුබදායක ආශ්‍රයක් ලබා දෙයි.

සෑම පුර පසළොස්වක දිනකම පිරිනමන පොහෝ දින, ස්ථානයට පැමිණීමට වඩාත් අධ්‍යාත්මිකව ආරෝපිත කාලයන් වේ, මන්ද ප්‍රදේශවාසීන් චාරිත්‍ර, දන් දීම්, සහ අෂ්ට ශීලය පිරිහීම සඳහා රැස් වන බැවිනි. ඔබ පැමිණීමට සැලසුම් කරන්නේ නම්, උදෑසන කලින් පැමිණ, ගෞරවයක් වශයෙන් සුදු හෝ ලා වර්ණ ඇඳුමින් සැරසී සිටින්න. ශ්‍රී ලංකාවේ ගිහි බෞද්ධ ජීවිතයට පොහෝ දිනවල සිල් සමාදන් වීමේ චාරිත්‍රය මූලික වන අතර, වාරණ වැනි ස්ථානයක දී එය දැකීම සම්ප්‍රදායට සැබෑ සන්දර්භයක් ලබා දෙයි.

කොළඹ හෝ නිගොම්බෝ සිට වාරණ රජමහා විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

වාරණ රජමහා විහාරය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටා ඇති අතර, එය කොළඹ සිට (රථවාහන තත්ත්වය අනුව සාමාන්‍යයෙන් පැයක් පමණ මාර්ග ගමනකින්) සහ නිගොම්බෝ සිට (මිනිත්තු 30–45 පමණ) යා හැකි ස්ථානයක් බවට පත් කරයි. ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා නොමැති සංචාරකයින් සඳහා වඩාත් ප්‍රායෝගික විකල්පය නම් පෞද්ගලික රියදුරෙකු සකස් කර ගැනීමයි, මන්ද ආසන්න ප්‍රදේශයට පොදු ප්‍රවාහන සේවා සීමිත වන අතර, විහාරස්ථානයට ළඟා වීමේ අවසාන කොටසට පටු ග්‍රාමීය මාර්ග ඇතුළත් වේ.

මෙම සංචාරය නිගොම්බෝ හි නැවතීමක් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම — එහි ලන්දේසි යටත් විජිත ඉතිහාසය, මාළු වෙළඳපොළ, සහ කලපුව, එය පුළුල් දිස්ත්‍රික්කය ගවේෂණය කිරීම සඳහා ස්වාභාවික පදනමක් බවට පත් කරයි — ලොජිස්ටික් වශයෙන් හොඳින් ක්‍රියාත්මක වේ. දැනුම්වත් ප්‍රාදේශීය රියදුරෙකුට පිටුපස මාර්ග කාර්යක්ෂමව ගවේෂණය කළ හැකි අතර, එකම දර්ශක පුවරු වලින් ලබා ගත නොහැකි සන්දර්භයක් සැපයිය හැකිය.

සංචාරකයින් යාමට පෙර දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

• ඇඳුම් රටාව: උරහිස් හා දණහිස් ආවරණය කළ යුතුය. ඕනෑම විහාරස්ථාන කාමරයකට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ගලවන්න.
• ඡායාරූපකරණය: විහාරස්ථානයේ විවෘත ප්‍රදේශ වල සාමාන්‍යයෙන් ඡායාරූපකරණයට අවසර ඇත, නමුත් නමස්කාරයේ යෙදී සිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා හෝ බැතිමතුන් ඡායාරූපයට නැඟීමට පෙර සැමවිටම අවසර ඉල්ලන්න.
• පූජා: මල්, සුවඳ දුම්, හෝ පහන් වැනි කුඩා පූජා වස්තු පිවිසුම අසල මිලදී ගැනීමට ලබා ගත හැකි අතර, ස්ථානයේ ජීවමාන සම්ප්‍රදායට සහභාගී වීමට ගෞරවනීය ක්‍රමයකි.
• ගුහා තුළ නිහඬතාව: විහාරස්ථාන කාමර තුළ, විශේෂයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා හෝ බැතිමතුන් භාවනායේ යෙදී සිටින විට, හඬ පහත් මට්ටමින් තබන්න.
• පරිත්‍යාග: සාමාන්‍යයෙන් ස්ථාවර ඇතුළුවීමේ ගාස්තුවක් නොමැති නමුත්, විහාරස්ථානයේ නඩත්තුව සඳහා පරිත්‍යාග සාදරයෙන් පිළිගනු ලබන අතර එය සිරිතකි.

වාරණ රජමහා විහාරය බෞද්ධයන් නොවන සංචාරකයින්ට සුදුසුද?

ඔව්, සංචාරකයින් එම ස්ථානයට, ඕනෑම ක්‍රියාකාරී නමස්කාර ස්ථානයකට ලබා දෙන ගෞරවයම ලබා දෙන තාක් කල්. බොහෝ බෞද්ධ නොවන සංචාරකයින්ට, වාරණ වැනි ගල්ලෙන් විහාරස්ථාන, ශ්‍රී ලංකා චාරිකාවක වඩාත් සිහිවීමට සුදුසු නැවතීම් අතර වේ — පුරාණ කලාව, ස්වාභාවික භූ විද්‍යාව, වනාන්තර පරිසරය, සහ ජීවමාන භාවිතයේ සංයෝජනය ලොව කොතැනකවත් දුර්ලභ දෙයකි. මෙම වාතාවරණය වේගවත් දර්ශන නැරඹීමට වඩා නිහඬ මෙනෙහි කිරීම දිරිමත් කරන අතර, එය රටේ සංස්කෘතිය සමඟ සැබෑ සම්බන්ධතාවක් සොයන අයට ගැළපේ.

ශ්‍රී ලාංකික බුද්ධාගමේ පුළුල් සන්දර්භය හා එහි රාජකීය ඉතිහාසය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින් සඳහා, දහම් පාසැල් සම්ප්‍රදාය ආවරණය කරන වැනි සම්පත් සමඟ කාලය ගත කිරීම, වාරණ හි ඇති ප්‍රජාව වැනි ප්‍රජාවන් පරම්පරා ගණනාවක් හරහා ධර්මය ප්‍රචාරණය කර ඇතිආකාරය පිළිබඳ අවබෝධය පොහොසත් කළ හැකිය.