Munronia pinnata, දේශීයව බිංකොහොඹ (බිංකොහොඹ) නමින් හැඳින්වෙන, ශ්රී ලංකාවේ වඩාත් විශේෂිත හා දුර්ලභව හමුවන බෙහෙත් පැළෑටි අතුරින් එකකි. එහි උස සාමාන්යයෙන් 50cm ඉක්මවන්නේ නැතත්, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාව පුරා සාම්ප්රදායික ආයුර්වේද ප්රතිකාර ක්රමයේ මනාව තහවුරු වූ ස්ථානයක් මෙම ශාකය සතුව ඇත. මෙම ශාකය තේරුම් ගැනීම සඳහා එහි පාරිසරික ස්වභාවය මෙන්ම දීර්ඝ චිකිත්සක භාවිත ඉතිහාසය ද සලකා බැලිය යුතුය.
Munronia pinnata යනු කුමක්ද? එය වැවෙන්නේ කොතැනද?
Munronia pinnata අයත් වන්නේ Meliaceae කුලයටයි — මෙය වඩාත් හඳුනාගත් කොහොඹ ගස ද ඇතුළත් වන එම පැළෑටි කුලයයි. ශ්රී ලංකාවේ, මෙය පුදුම සහගත ලෙස පුළුල් පරිසර පද්ධති පරාසයක් පුරා හමුවේ — වියළි කලාපීය කුඩා ගහකොළ බිම්, අතරමැද කලාපීය වනාන්තර, සහ තෙත් කලාපීය වනාන්තර බිම් තට්ටුව. මෙම අනුවර්තන හැකියාව එය පාරිසරිකව අසාමාන්‍ය කරන අතර, එහි සමස්ත ජනගහනය තවමත් සුළුය.
ශ්රී ලංකාවට අමතරව, මෙම විශේෂය India, Nepal, Vietnam, සහ Timor හි වාර්තා වී ඇති අතර, එය නිවර්තන ආසියාව පුරා පුළුල් නමුත් විසිරුණු ව්‍යාප්තියක් ඇති බව පෙන්වයි. ශ්රී ලංකාවේ, සාම්පල සාමාන්යයෙන් කෙටි කඳක් ඔස්සේ සකස් වූ පත්ර තුනකින් සමන්විත සුමට, පිනේට් (pinnate) පත්ර පෙන්වයි. ශාකයේ ස්වභාවිකව පහත් ස්වරූපය නිසා ඝන බිම් ගහකොළ අතර එය බොහෝ විට නොසළකා හරිනු ලැබේ, එය වඩාත් හඳුනාගත් දේශීය ඖෂධ පැළෑටිවලට සාපේක්ෂව තවමත් ප්‍රමාණවත් ලෙස අධ්‍යයනය නොවූ හේතුව කොටසක් ලෙස පැහැදිලි කළ හැක.
Munronia pinnata මල් පෙනුම කෙබඳුද?
මල් හැදීම මෙම ශාකයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයකි. සුදු දළඹු — සාමාන්යයෙන් මලකට පහක් — පත්ර කඳ හමුවන අක්ෂ ස්ථානවලින් මතුවී, පිරිසිදු, සියුම් මලක් සාදයි. සෑම මලක්ම එහි මධ්‍යයේ ඇති දීප්තිමත් තැඹිලි පාට පුෂ්ප තන්තු (stamens) මගින් වෙනස් කරනු ලබන අතර, එය සුදු දළඹු සමඟ විචිත්‍රවත් ප්‍රතිවිරුද්ධතාවයක් නිර්මාණය කරයි. මෙම සංකලනය ශාකයට එහි වනාන්තර බිම් වාසස්ථානයට නොගැලපෙන අලංකාරාත්මක ගුණයක් ලබා දෙයි.
මල් හැදෙන කාලය දේශීය වර්ෂාපතන රටාවන් අනුව වෙනස් වන නමුත්, ශාකය ජීවභෞතිකව වඩාත් ක්‍රියාශීලී වන තෙත් මාස තුළ මල් බහුලව දක්නට ලැබේ.
Munronia pinnata සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්‍යාවේ භාවිත කරන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාවේ ආයුර්වේද සම්ප්‍රදාය බිංකොහොඹ පුළුල් චිකිත්සක අරමුණු රාශියක් සඳහා යොදාගෙන ඇති අතර, එහි භාවිතය සම්භාව්‍ය ආයුර්වේද ග්‍රන්ථවල සටහන් වී ඇත. වෛද්‍යවරුන් ඓතිහාසිකව මුළු ශාකයෙන් — මුල්, පත්ර, හා කඳන් — ලබාගත් සූදානම් භාවිතා කර පහත සඳහන් තත්ත්වයන් සඳහා ප්රතිකාර කර ඇත:
- උණ සහ මැලේරියාව
- බඩවැල් ආසාදන සහ ආහාර ජීර්ණ ආබාධ
- සාමාන්‍ය ගිනි අවුලුවීම් වේදනා සහ ඉදිමීම්
- බැහැර වණ (Haemorrhoids)
- කැසීම් (eczema) වැනි සම රෝග
- කැස්ස සහ ඇදුම ඇතුළු ශ්වසන ආබාධ
- රුධිර ආබාධ සහ වමනය
සමකාලීන ඖෂධීය වෛද්ය විද්‍යාවේදී, Munronia pinnata සාරයන් ඒවායේ රසායනික ශාක සංඝටක සඳහා අධ්‍යයනය කරමින් පවතින අතර, පර්යේෂකයන් ලිමොනොයිඩ් (limonoids) සහ ඇල්කලොයිඩ් (alkaloids) — ගිනි අවුලුවීම් මර්දන හා උණ අවම කිරීමේ ක්‍රියාකාරිත්වයට සම්බන්ධ සංයෝග වර්ග — පැවතීම පෙන්වා දී ඇත. නවීන සායනික සාක්ෂි තවමත් රැස් වෙමින් පවතින අතර, සාම්ප්රදායික ක්‍රමවේදයන් තුළ ශාකයේ දීර්ඝ චිකිත්සක පසුබිම එහි කරගෙන යන විද්‍යාත්මක උනන්දුවට විශ්වසනීයත්වයක් ලබා දෙයි.
Munronia pinnata ශ්රී ලංකාවේ ආයුර්වේද ශාක ලේඛනයේ කොතැනද සම්බන්ධ වන්නේ?
ශ්රී ලංකාවේ සිංහරාජ වන රක්ෂිතය සහ ඒ වටා ඇති තෙත් කලාපීය වනාන්තර, ආවේණික හා බෙහෙත් ශාක සුවිශේෂී ලෙස සංකේන්ද්‍රණය වූ ස්ථානයක් වන අතර, Munronia pinnata මෙම පරිසර පද්ධති කෙතරම් ඖෂධීයව පොහොසත්ද යන්න නිරූපණය කරන විශේෂයන් අතුරින් එකකි. මෙම ශාකය ශ්රී ලංකාවේ නිල ආයුර්වේද බෙහෙත් ශාක ලේඛනයේ විධිමත් ලෙස ලේඛනගත කර ඇති අතර, ජාතික සාම්ප්රදායික වෛද්ය ප්‍රතිපත්තිය යටතේ පිළිගත් විශේෂ සිය ගණනක් සමඟ එය ස්ථානගත කරයි.
ශාකය වැවෙන වියළි හා අතරමැද කලාපීය වාසස්ථාන — උතුරු මැද පළාතේ පුරාණ වැව් හා වනාන්තර අවට ප්‍රදේශ ඇතුළුව — ශ්රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ පුළුල් සත්‍යයක් පිළිබිඹු කරයි: බෙහෙත් ශාක වැසි වනාන්තර රක්ෂිතවලට සීමා වී නැත, ඒ වෙනුවට දිවයිනේ විවිධ පාරිසරික කලාප පුරා විසිරී ඇත.
Munronia pinnata පිළිබඳ ප්‍රධාන වෘක්ෂ විද්‍යාත්මක කරුණු මොනවාද?
| ගුණාංගය | විස්තරය |
|---|---|
| විද්‍යාත්මක නාමය | Munronia pinnata (Wall.) W.Theob. |
| සාමාන්‍ය නාමය (ශ්රී ලංකාව) | බිංකොහොඹ (බිංකොහොඹ) |
| ශාක කුලය | Meliaceae |
| සාමාන්‍ය උස | 10–50 cm |
| වාසස්ථානය | වනාන්තර, සදාහරිත හා වියළි කලාපීය වනාන්තර බිම් තට්ටුව |
| ව්‍යාප්තිය | ශ්රී ලංකාව, India, Nepal, Vietnam, Timor |
| පත්ර ස්වරූපය | සුමට, පත්ර තුනකින් යුත් පිනේට් (pinnate) |
| මල් වර්ණය | දීප්තිමත් තැඹිලි පුෂ්ප තන්තු සහිත සුදු දළඹු |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය | දුර්ලභ; එහි ව්යාප්ත ප්‍රදේශය පුරා ස්වභාවිකව අඩුවෙන් හමුවේ |
බිංකොහොඹ ඖෂධීය භාවිතය සඳහා සාමාන්යයෙන් සකස් කරනු ලබන්නේ කෙසේද?
සාම්ප්රදායික සූදානම් මුළු ශාකයම — මුල්, කඳන්, හා පත්ර — භාවිතා කරයි, එය වියලා කුඩු කර දිය කසාය සඳහා හෝ බාහිර භාවිතය සඳහා ලේප (poultices) ලෙස සකස් කරනු ලැබේ. වියළි කරන ලද මුළු ශාක ද්‍රව්‍යය රසායනික ශාක සංඝටක රඳවාගෙන ඇති අතර, එය ශ්රී ලංකාව තුළ ආයුර්වේද ඖෂධාගාර හා ඖෂධීය සැපයුම්කරුවන් විසින් බහුලව සපයනු ලබන ස්වරූපයයි.
සියලුම ඖෂධීය පැළෑටි මෙන්ම, සකස් කිරීමේ ක්රමය හා මාත්රාව බෙහෙවින් වැදගත් බව සටහන් කළ යුතුය. Munronia pinnata චිකිත්සකව භාවිතා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන ඕනෑම අයෙකු සාම්ප්රදායික වාර්තා පමණක් පදනම් කරගෙන තමන්ටම ප්රතිකාර කරනවා වෙනුවට සුදුසුකම් ලත් ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයකු හමුවිය යුතුය.
Munronia pinnata දුර්ලභ යැයි සැලකෙන්නේ ඇයි?
මෙම ශාකයේ දුර්ලභත්වය එකිනෙකට සම්බන්ධ සාධක කිහිපයක ප්‍රතිඵලයකි. සුදුසු වාසස්ථාන තුළ පවා එහි ස්වභාවිකව අඩු ජනගහන ඝනත්වය නිසා, වනාන්තරවලින් එකතු කිරීමේ පීඩනය එහි නැවත වැඩීමට වඩා වේගයෙන් සිදුවිය හැකිය. කෘෂිකාර්මික විස්තීර්ණය හා වනාන්තර විනාශය හේතුවෙන් එහි පැවතිය හැකි ප්‍රදේශ තවදුරටත් සීමා වේ. පරිමාණයෙන් වගා කිරීමට ගෙනැවිත් ඇති බොහෝ ඖෂධීය ශාකවලට වෙනස්ව, බිංකොහොඹ තවම පුළුල් ලෙස වගා කර නොමැති අතර, එමඟින් තිරසාර ලෙස ලබාගත් වියළි ද්රව්ය වාණිජ ඖෂධීය වෙළඳපොළේ සාපේක්ෂව දුර්ලභ වේ.
මෙම ඖෂධ පැළෑටිය තම සෞඛ්ය පුරුද්දට ඇතුළත් කර ගැනීමට කැමති ඕනෑම අයෙකුට සංරක්ෂණ අදහසින් යුත් සැපයුම කිරීම එබැවින් වැදගත් වේ. තිරසාර වගාව හෝ වගකීම්සහගත වනාන්තර එකතු කිරීමේ වැඩසටහන් සමඟ සෘජුව කටයුතු කරන සැපයුම්කරුවන් තෝරා ගැනීම ශ්රී ලංකාවේ වනාන්තර කලාප පුරා ඉතිරිව ඇති වනජ ජනගහන ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 1.
