Chloroxylon swietenia, ඉංග්රීසියෙන් satinwood ලෙසත් සිංහලෙන් බුරුත ලෙසත් හැඳින්වෙන මෙය, Rutaceae කුලයට අයත් Sri Lanka වට දේශීය වෘක්ෂයකි. එය Sri Lanka හි ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුවේ (2012) අවදානමට ලක්වූ (Vulnerable) ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර, එම නම් කිරීම එහි වනගත ගහණ මත පවතින පීඩනය පිළිබිඹු කරයි.
Chloroxylon swietenia ශාකයේ පෙනුම කෙබඳුද?
Chloroxylon swietenia යනු මීටර් 26ක් දක්වා උසට වැඩිය හැකි මධ්යම ප්රමාණයේ පතනශීලී වෘක්ෂයකි. එහි පත්ර සමපිහාටුක (paripinnate) වන අතර, දිගින් සෙ.මී. 24ක් දක්වා වන අතර, පත්රිකා යුගල 10ත් 20ත් අතර ප්රමාණයකින් සමන්විත වේ. එක් පත්රිකාවක් දිගින් සෙ.මී. 1.5ත් 3ත් අතර ද, පළලින් සෙ.මී. 0.6ත් 1.5ත් අතර ද වේ.
මල් කුඩා වන අතර, පළලින් මි.මී. 6ත් 7ත් පමණ ද, සුදු පැහැති ද වේ. ඒවා මි.මී. 5ක් පමණ දිග පුෂ්ප වෘන්ත මත පිහිටයි. මල් සෙ.මී. 15ක් දක්වා දිගු වන, අවරෝහණ මංජරි වලින් සමන්විත සංකීර්ණ මංජරියක පිහිටුවා ඇත. ඵලය සෙ.මී. 3ක් දක්වා දිග සහ සෙ.මී. 1.5ක් පමණ ඝනකමින් යුත් ත්රි-කපාටික ආවරණ ඵලයකි. ඇතුළත බීජ පැතලි වන අතර, එක් කෙළවරක පියාපත් සහිත ය; සාමාන්යයෙන් එක් කපාටයක බීජ 4ක් පමණ ඇත.
Chloroxylon swietenia වැවෙන්නේ කොහේද?
Chloroxylon swietenia Sri Lanka වලට දේශීය වේ. Rutaceae නම් පැඟිරි කුලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස, එම කුලයේ පොදු ලක්ෂණ වන සුගන්ධවත් පත්ර සහ බොහෝවිට දුම්මල සහිත දැව එයට ද ඇත. නමුත් Sri Lanka හි බුරුත ගස එහි ඵල සඳහා නොව ප්රධාන වශයෙන් දැව සඳහා අගය කරනු ලැබේ.
එහි සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?
Sri Lanka හි ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුව (2012) Chloroxylon swietenia අවදානමට ලක්වූ (Vulnerable) ලෙස වර්ගීකරණය කරයි. මෙම තත්ත්වය, වනගතව වඳවී යාමේ සැලකිය යුතු අවදානමකට මුහුණ දෙන විශේෂයක් බව සංඥා කරන අතර, ඉතිරිව ඇති ගහණ පිළිබඳ ප්රවේශම් සහගත භාරකාරීත්වය එහි දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා වැදගත් වේ.
සිංහලෙන් සහ සංස්කෘතයෙන් හඳුන්වන්නේ කුමක්ද?
සිංහලෙන් මෙම ගස බුරුත ලෙස හැඳින්වේ. සංස්කෘත භාෂාවෙන් එය Bhillotaka යන නමින් වාර්තා වී ඇත. මෙම විශේෂයට ආහාරයට ගත හැකි කොටස් කිසිවක් වාර්තා වී නොමැති අතර, එය පරිභෝජනය නොකළ යුතු ය.
| ගුණාංගය | විස්තරය |
|---|---|
| විද්යාත්මක නම | Chloroxylon swietenia |
| කුලය | Rutaceae |
| ඉංග්රීසි නම | Satin wood |
| සිංහල නම | Burutha (බුරුත) |
| සංස්කෘත නම | Bhillotaka |
| Sri Lanka හි තත්ත්වය | දේශීය |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය | අවදානමට ලක්වූ (NCS 2012) |
| ආහාරයට ගත හැකි කොටස් | නොමැත |
| ස්වභාවය | මධ්යම ප්රමාණයේ පතනශීලී වෘක්ෂයකි, මීටර් 26ක් දක්වා උස |
| පත්ර | සමපිහාටුක, දිග සෙ.මී. 24ක් දක්වා, පත්රිකා යුගල 10-20; පත්රිකා සෙ.මී. 1.5-3 x සෙ.මී. 0.6-1.5 |
| පුෂ්ප මංජරිය | අවරෝහණ මංජරි වලින් යුත් සංකීර්ණ මංජරි, දිග සෙ.මී. 15ක් දක්වා |
| මල් | මි.මී. 6-7ක් පමණ පළල, සුදු, පුෂ්ප වෘන්ත මි.මී. 5ක් පමණ |
| ඵලය | ආවරණ ඵලය, දිග සෙ.මී. 3ක් දක්වා, ඝනකම සෙ.මී. 1.5ක් පමණ, ත්රි-කපාටික |
| බීජ | පැතලි, අග්රස්ථව පියාපත් සහිත, සාමාන්යයෙන් කපාටයකට 4ක් පමණ |