Celastrus paniculatus යනු Sri Lanka වලට ස්වදේශීය විශාල දැවමය වැල් විශේෂයක් වන අතර, ප්රදේශීය වශයෙන් දුහුදු ලෙසත් ඉංග්රීසියෙන් black oil plant ලෙසත් හැඳින්වේ. එය Celastraceae කුලයට අයත් වන අතර, මෙම කුලය නිවර්තන සහ උපනිවර්තන කලාප පුරා දක්නට ලැබෙන ගස්, පඳුරු සහ වැල් විශේෂ සමූහයකි. මෙම කුලයේ බොහෝ සාමාජිකයන් මෙම විශේෂයේ දක්නට ලැබෙන දැවමය, නැගී වැඩෙන ස්වභාවය බෙදා ගනී. Sri Lanka හි සංරක්ෂණ වාර්තාවල මෙම විශේෂය තර්ජනයට ලක්වූ (Endangered) ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.
Celastrus paniculatus හි පෙනුම කෙබඳුද?
දුහුදු යනු මීටර් 10ක් දක්වා දිගට වැඩිය හැකි විශාල දැවමය වැල් විශේෂයකි. එහි පත්ර ප්රමාණයෙන් විවිධ වන අතර, දිගින් සෙන්ටිමීටර 4.5 සිට 12.0 දක්වාද පළලින් සෙන්ටිමීටර 3.0 සිට 6.5 දක්වාද පරාසයක පවතී. පත්ර නටු සෙන්ටිමීටර 0.8 සිට 1.5 දක්වා දිගු වේ. මෙම ශාකය සෙන්ටිමීටර 5 සිට 12 දක්වා දිගු (ඇතැම් විට සෙන්ටිමීටර 2 තරම් කෙටි) අග්රස්ථ පුෂ්ප මංජරිවල මල් හට ගනී. තනි මල් නටුවක් දිගින් මිලිමීටර 1.5 සිට 3 දක්වා පමණි. පිරිමි මල් සුදුමැලි කොළ පැහැයෙන් යුක්ත වේ. මල් වලින් පසු කරල් හට ගන්නා අතර, ඒවා සෙන්ටිමීටර 0.5 සිට 1.0 දක්වා දිගින් සහ සෙන්ටිමීටර 0.5 සිට 0.8 දක්වා පළලින් යුක්ත වේ. ඉදුණු විට දීප්තිමත් කහ පැහැයක් ගන්නා අතර, සෑම කරලකම දුඹුරු-රතු පැහැති බීජ අඩංගු වේ.
Celastrus paniculatus හමුවන්නේ කොතැනද?
මෙම විශේෂය Sri Lanka වලට ස්වදේශීය ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. එනම්, එය දිවයිනේ ස්වභාවිකව හට ගන්නා නමුත්, වෙනත් කිසිදු තැනක හමු නොවන ආවේණික විශේෂ මෙන් නොව, දිවයිනට පමණක් සීමා නොවේ. දැවමය වැල් විශේෂයක් ලෙස එය සාමාන්යයෙන් අවට වෘක්ෂලතා හරහා ඉහළට නැගී වැඩේ. මෙය Celastraceae කුලයේ සාමාජිකයන් අතර බහුලව දක්නට ලැබෙන ස්වභාවයකි.
Celastrus paniculatus ආහාරයට ගත හැකිද?
මෙම විශේෂයේ ආහාරයට ගත හැකි කොටස් කිසිවක් වාර්තා වී නොමැත. එය ආහාර ශාකයක් ලෙස නොසැලකිය යුතු අතර කිසිදු ආකාරයකින් පරිභෝජනය නොකළ යුතුය.
එහි සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?
Sri Lanka හි 2012 ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුවට අනුව, Celastrus paniculatus තර්ජනයට ලක්වූ (Endangered) විශේෂයක් ලෙස තක්සේරු කර ඇත. මෙම ලැයිස්තුගත කිරීම දිවයින තුළ මෙම විශේෂය මත පවතින පීඩනය පිළිබිඹු කරන අතර, වනයේ පවතින ගහණයන්ට බාධා නොකර තැබීමේ වටිනාකම අවධාරණය කරයි.
Celastrus paniculatus සිංහලෙන් සහ සංස්කෘතයෙන් හඳුන්වන්නේ කුමක්ද?
සිංහලෙන් මෙම ශාකය දුහුදු ලෙස හැඳින්වේ. සංස්කෘතයෙන් එය ජ්යෝතිෂ්මතී (Jyothishmathie) ලෙස හැඳින්වෙන අතර, මෙම නම එහි විද්යාත්මක සහ ප්රදේශීය අනන්යතා සමඟ සටහන් කර ඇත.
| ගුණාංගය | සටහන් කළ විස්තර |
|---|---|
| විද්යාත්මක නාමය | Celastrus paniculatus |
| කුලය | Celastraceae |
| ඉංග්රීසි නාමය | Black oil plant |
| සිංහල නාමය | දුහුදු |
| සංස්කෘත නාමය | Jyothishmathie |
| Sri Lanka හි තත්ත්වය | ස්වදේශීය |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය | තර්ජනයට ලක්වූ (ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුව, 2012) |
| ආහාරයට ගත හැකි කොටස් | නැත |
| ජීව ස්වරූපය | විශාල දැවමය වැල්, මීටර් 10 දක්වා |
| පත්ර | 4.5–12.0 x 3.0–6.5 සෙ.මී.; පත්ර නටු 0.8–1.5 සෙ.මී. |
| පුෂ්ප මංජරි | අග්රස්ථ, (2)5–12 සෙ.මී. දිගු |
| මල් නටු | 1.5–3 මි.මී. දිගු |
| පිරිමි මල් | සුදුමැලි කොළ |
| කරල් | 0.5–1.0 x 0.5–0.8 සෙ.මී., දීප්තිමත් කහ |
| බීජ | දුඹුරු-රතු |