Capparis moonii යනු ශ්රී ලංකාවට දේශීය, කැපරේසී (Capparaceae) නම් කැපරි කුලයට අයත් දැවමය වැල් විශේෂයකි. ඉංග්රීසියෙන් ලාජ් කැපර් (large caper) ලෙසත්, සිංහලෙන් සුදු වෙල්ලන්ගිරිය (සුදු වෙල්ලන්ගිරිය) ලෙසත් හැඳින්වෙන මෙය, ශ්රී ලංකාවේ ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුවේ (2012) අන්තරායට ලක්වූ (Endangered) ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. මෙහි ආහාරයට ගත හැකි කොටස් වාර්තා වී නොමැත.
කැපේරිස් මූනී ශාකයේ පෙනුම කෙබඳුද?
Capparis moonii යනු මීටර් 3ක් පමණ උසට වැඩෙන ඉතා විශාල, දැවමය වැල් විශේෂයකි. එහි පත්ර අර්ධ-චර්මල (තරමක් සම්මය), දිගින් සෙ.මී. 5–12ක් සහ පළලින් සෙ.මී. 2.5–5.75ක් වන අතර, අණ්ඩාකාර-දික්වූ සිට දික්වූ-හෙල්ලාකාර දක්වා හැඩයන්ගෙන් යුක්ත වේ. පත්ර අග්ර මොට හෝ තීක්ෂණ සහ කෙටි උල් සහිත වන අතර, පත්ර පාදය වටකුරු සිට අර්ධ-තීක්ෂණ හෝ කීලාකාර වේ.
මල් සුදු සහ සුගන්ධවත් වන අතර, සාමාන්යයෙන් එක් එක් කුඩා අතු අග කෙළවරට වන්නට දෙකේ සිට හය දක්වා පොකුරු ලෙස පිපෙයි. නමුත් පහළම මල බොහෝ විට පත්ර කිහිල්ලක තනිව දිස්වේ. ඵලය ගෝලාකාර වන අතර, එය සෙ.මී. 8ක් පමණ දක්වා ඝන වන ඵල වෘන්තයක් මත දරනු ලබන අතර, දැවමය, බෙහෙවින් ඝන වූ ජයිනොෆෝරයක් (gynophore) මගින් ආධාරක වේ.
කැපේරිස් මූනී ශ්රී ලංකාවට දේශීයද නැතහොත් ආවේණිකද?
මෙම විශේෂය ශ්රී ලංකාවට දේශීය ලෙස වාර්තා වී ඇති අතර, එයින් අදහස් වන්නේ එය මෙම දූපතේ ස්වභාවිකව පැවතියද අනිවාර්යයෙන්ම මෙහි පමණක් සීමා නොවන බවයි. Capparis ගණයට අයත් ශාක සාමාන්යයෙන් නිවර්තන සහ උපනිවර්තන කලාප පුරා දක්නට ලැබෙන නැගී වැවෙන හෝ විහිදී යන පඳුරු වන අතර, මෙම කුලයේ බොහෝ විශේෂ වියළි හෝ සෘතුමය වශයෙන් වියළි වනාන්තර තත්ත්වයන්ට අනුවර්තනය වී ඇත.
එහි සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?
Capparis moonii ශ්රී ලංකාවේ ජාතික සංරක්ෂණ තත්ත්ව ලැයිස්තුවට (2012 NCS) අනුව අන්තරායට ලක්වූ (Endangered) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. මෙම නම් කිරීම වනයේ මෙම විශේෂයේ පැවැත්මට ඇති හඳුනාගත් අවදානම පිළිබිඹු කරන අතර, ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් දේශීය ශාක වාර්තාවේ කොටසක් ලෙස මෙවැනි විශේෂ ලේඛනගත කිරීමේ වටිනාකම අවධාරණය කරයි.
කැපේරිස් මූනී සිංහලෙන් සහ සංස්කෘතෙන් හඳුන්වන්නේ කුමක් ලෙසද?
සිංහලෙන්, මෙම විශේෂය සුදු වෙල්ලන්ගිරිය (සුදු වෙල්ලන්ගිරිය) ලෙස හැඳින්වේ. එයට සංස්කෘත නාමයක් වන ගෘධ්ර-නඛ (Grudhra-nakha) ද ඇති අතර, එය දකුණු ආසියාව පුරා ප්රාදේශීය ශාක නාමකරණයේ එහි ඓතිහාසික පැවැත්ම පිළිබිඹු කරයි.
මෙම විශේෂය සඳහා ආහාරයට ගත හැකි කොටස් වාර්තා වී නොමැති බැවින්, එය ආහාර ශාකයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.
කැපේරිස් මූනී සඳහා වාර්තාගත තොරතුරු
| ගුණාංගය | විස්තරය |
|---|---|
| විද්යාත්මක නාමය | Capparis moonii |
| කුලය | Capparaceae |
| ඉංග්රීසි නාමය | Large caper |
| සිංහල නාමය | සුදු වෙල්ලන්ගිරිය (සුදු වෙල්ලන්ගිරිය) |
| සංස්කෘත නාමය | Grudhra-nakha |
| ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය | දේශීය |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය | අන්තරායට ලක්වූ (2012 NCS) |
| ආහාරයට ගත හැකි කොටස් | නැත |
| ජීව ස්වරූපය | ඉතා විශාල, දැවමය වැල්, මීටර් 3ක් දක්වා උස |
| පත්ර | අර්ධ-චර්මල, සෙ.මී. 5–12 x 2.5–5.75, අණ්ඩාකාර-දික්වූ සිට දික්වූ-හෙල්ලාකාර |
| මල් | සුදු, සුගන්ධවත්, කුඩා අතු අග 2–6ක් පොකුරු වශයෙන් |
| ඵල | ගෝලාකාර; ඵල වෘන්තය සෙ.මී. 8ක් පමණ, ජයිනොෆෝරය ඝන සහ දැවමය |
මෙම ගණයේ වෙනත් විශේෂ
එම ගණයෙන්ම තවත් 1.